El Niño đang phân phối lại rủi ro khí hậu giữa các khu vực

Lần đầu tiên sau một thế kỷ, Đại Tây Dương bước qua tháng 9 mà chưa ghi nhận một cơn bão nào. Trong khi đó, ở phía bên kia lục địa Bắc Mỹ, Thái Bình Dương lại đang trải qua một trong những mùa bão hoạt động mạnh nhất từng được ghi nhận.

Đằng sau sự tương phản này là El Niño, hiện tượng khí hậu đang xáo trộn toàn bộ bản đồ thời tiết toàn cầu, và kéo theo đó là bản đồ rủi ro của các ngành bảo hiểm, năng lượng và nông nghiệp.

El Niño đang phân phối lại rủi ro khí hậu giữa các khu vực

Một kỷ lục chưa từng có trong hơn 100 năm

Tháng này, Đại Tây Dương đã xác lập kỷ lục về thời điểm muộn nhất trong năm mà khu vực này chưa ghi nhận cơn bão nào, một kỷ lục đã tồn tại suốt một thế kỷ. Thông thường, tính tới thời điểm này trong năm, khu vực Bắc Đại Tây Dương đã ghi nhận hơn ba cơn bão. Năm nay, con số đó là số 0.

Điều đáng chú ý là sự vắng bóng của bão không đồng nghĩa với việc không có hoạt động thời tiết. Đã có tám cơn bão nhiệt đới được đặt tên hình thành trong khu vực. Một số trong đó hội tụ đủ các yếu tố để trở thành bão mạnh trong những năm khác, nhưng năm nay chúng đều bị xé toạc chỉ trong vài ngày.

Để so sánh, năm ngoái ghi nhận 13 cơn bão nhiệt đới được đặt tên, trong đó 5 cơn đã mạnh lên thành bão thực sự, dù không cơn nào đổ bộ vào đất liền nước Mỹ. Năm nay, chưa một cơn bão nào đủ mạnh để được phân loại là bão (hurricane) theo đúng nghĩa.

Thủ phạm: El Niño và cơ chế "xé toạc" bão từ trên cao

Một trong những nguyên nhân chính khiến hoạt động bão tại Đại Tây Dương sụt giảm mạnh mùa này là El Niño. Trong các năm có El Niño, không khí ấm bốc lên từ Thái Bình Dương tạo ra các luồng gió ở tầng cao thổi về hướng đông, hướng tới vùng nhiệt đới Đại Tây Dương.

Luồng không khí này tạo ra các luồng gió mạnh ở tầng cao khí quyển, thổi nhanh hơn nhiều so với gió gần bề mặt Trái Đất. Các nhà khoa học gọi sự chênh lệch giữa tốc độ gió ở các độ cao khác nhau là độ đứt gió theo phương thẳng đứng (vertical wind shear).

Năm nay, độ đứt gió này tập trung đúng vào khu vực mà bão thường hình thành trong lịch sử. Một cơn bão về bản chất là một động cơ hút nhiệt và được xoay chuyển bởi gió. Khi gió mạnh và ổn định, cơn bão có thể tích lũy động lượng và phát triển. Nhưng nếu gió ở tầng cao rất mạnh trong khi gió ở bề mặt lại yếu, toàn bộ cấu trúc cơn bão sẽ bắt đầu nghiêng lệch. Trong điều kiện độ đứt gió thấp, lõi của một cơn bão duy trì ổn định, nhưng khi độ đứt gió tăng lên, lõi sẽ suy yếu dần, cho tới khi bị xé rời hoàn toàn.

Ngay cả khi mọi điều kiện khác đều lý tưởng cho một cơn bão mạnh hình thành, độ đứt gió một mình nó vẫn đủ sức chặn đứng cơn bão đó ngay trên đường đi.

Bên kia bờ, một câu chuyện hoàn toàn trái ngược

Trong khi cơ chế trên đang "bảo vệ" Đại Tây Dương, toàn bộ luồng không khí đổ về khu vực này lại có nguồn gốc từ Thái Bình Dương, khiến độ đứt gió tại chính Thái Bình Dương trở nên bất thường thấp. Với việc El Niño khiến vùng biển Thái Bình Dương trở nên cực kỳ ấm, không có gì ngăn cản các cơn bão hình thành liên tiếp và "ăn" nguồn nhiệt dồi dào đó.

Hậu quả đã hiện rõ trên thực địa. Hồi tháng 8, bão Lala đã tàn phá Hawaii, trở thành một trong những cơn bão gây thiệt hại nặng nề nhất với bang này trong hơn một thế kỷ. Đầu tháng này, bão Lowell lướt qua Hawaii, gây mất điện trên diện rộng. Bão Polo hiện đang mang theo gió mạnh cấp bão và mưa lớn tới bờ biển phía tây Mexico sau khi đổ bộ gần đây.

Mùa bão sẽ kéo dài tới cuối tháng 11, và El Niño được dự báo sẽ tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong suốt thời gian còn lại của mùa.

Hàm ý cho thị trường: Từ tái bảo hiểm tới dầu khí ngoài khơi và nông sản

Sự phân hóa địa lý rõ rệt này không chỉ là một câu chuyện khí tượng, mà còn mang theo hàm ý tài chính cụ thể cho nhiều ngành.

Ngành bảo hiểm và tái bảo hiểm là nơi hưởng lợi rõ rệt nhất từ một mùa bão Đại Tây Dương yên tĩnh bất thường. Bờ Đông và vùng Vịnh Mexico của nước Mỹ, khu vực tập trung phần lớn giá trị bảo hiểm tài sản ven biển và cơ sở hạ tầng năng lượng, đã đi qua gần trọn mùa cao điểm mà không phải gánh chịu tổn thất do bão đổ bộ. Với các công ty tái bảo hiểm định giá hợp đồng dựa trên xác suất tổn thất theo mùa, một năm không có bão lớn đổ bộ thường đồng nghĩa với biên lợi nhuận bảo hiểm tài sản, thảm họa được cải thiện đáng kể, và có thể tạo áp lực giảm phí bảo hiểm tái tục trong năm tới nếu xu hướng này tiếp diễn.

Ngành dầu khí ngoài khơi vùng Vịnh Mexico, nơi thường xuyên phải sơ tán giàn khoan và tạm ngừng sản xuất mỗi khi có bão lớn tiến vào, cũng đang được hưởng lợi từ một mùa hoạt động ổn định bất thường, giúp giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung từ phía Mỹ, một yếu tố hỗ trợ nguồn cung dầu thô trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu vốn đã căng thẳng vì các yếu tố địa chính trị khác.

Ở chiều ngược lại, khu vực Thái Bình Dương và Hawaii đang phải đối mặt với rủi ro gia tăng, thể hiện qua thiệt hại thực tế từ bão Lala và tình trạng mất điện diện rộng do bão Lowell. Đây là rủi ro cụ thể cho các công ty bảo hiểm tài sản có mức độ tập trung cao tại Hawaii và bờ Tây Mexico, cũng như cho chuỗi cung ứng du lịch, nghỉ dưỡng vốn nhạy cảm với gián đoạn do thời tiết tại khu vực này.

Ngành nông nghiệp cũng cần theo dõi sát diễn biến El Niño, do hiện tượng này thường đi kèm với các hình thái thời tiết bất thường trên phạm vi toàn cầu, ảnh hưởng tới sản lượng mùa vụ ở nhiều khu vực khác nhau, từ Đông Nam Á cho tới Nam Mỹ, một biến số cần đưa vào mô hình định giá các loại nông sản chủ chốt trong những tháng cuối năm.

Nhìn chung, với mùa bão còn kéo dài tới cuối tháng 11 và El Niño được dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh, sự phân hóa giữa hai lưu vực đại dương này nhiều khả năng sẽ tiếp tục là chủ đề đáng theo dõi, không chỉ với giới khí tượng học, mà còn với các nhà quản lý rủi ro trên khắp các ngành công nghiệp nhạy cảm với thời tiết.

----------------------------------------

Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...