Dòng tiền ảo – cơ hội thật cho Việt Nam?

Thanh toán xuyên biên giới toàn cầu đang bộc lộ nhiều hạn chế về chi phí và tốc độ, khiến kiều hối, du lịch và thương mại Việt Nam chịu tổn thất lớn. Blockchain và stablecoin nổi lên như giải pháp bổ sung, giúp giảm phí, tăng minh bạch, nhưng cũng đặt ra thách thức về quản lý rủi ro, chính sách tiền tệ và tuân thủ chuẩn quốc tế. Việt Nam cần bước đi thận trọng qua cơ chế thử nghiệm để vừa nắm bắt cơ hội, vừa giữ ổn định tài chính.

Thanh toán xuyên biên giới đang vươn thành “động mạch” của kinh tế toàn cầu, với quy mô dự báo chạm 320.000 tỷ USD vào năm 2032 – một dòng chảy tài chính khổng lồ định hình trật tự thương mại và quyền lực kinh tế quốc tế.

Thanh toán truyền thống đang ngày càng lộ rõ giới hạn về chi phí, tốc độ và minh bạch. Trong bối cảnh đó, công nghệ Blockchain và stablecoin nổi lên như một giải pháp bổ sung nhiều tiềm năng. Với một nền kinh tế năng động, phụ thuộc lớn vào kiều hối, du lịch và xuất khẩu, Việt Nam vừa đứng trước cơ hội lớn, vừa đối diện thách thức trong việc khai thác công cụ mới này để nâng cao sức cạnh tranh và hội nhập sâu hơn với tài chính toàn cầu.

Chi phí bị bào mòn

Mạng lưới ngân hàng đại lý qua SWIFT – vốn là xương sống của thanh toán xuyên biên giới – vẫn tốn kém và chậm chạp. Các dịch vụ như Western Union hay MoneyGram tuy nhanh hơn nhưng phí cao, gây áp lực đặc biệt với giao dịch nhỏ lẻ. Trải nghiệm thực tế cho thấy phí kiều hối có thể lên tới 15%. Ngay cả mạng lưới thẻ quốc tế như Visa, Mastercard cũng tạo ra chi phí toàn cầu ước tính 187 tỷ USD/năm. Với kiều hối về Việt Nam đạt 16-18 tỷ USD trong năm 2024, chỉ cần giảm 1% phí cũng đồng nghĩa hàng trăm triệu USD bổ sung cho đời sống người dân.

Không chỉ kiều hối, khách quốc tế và hàng trăm nghìn freelancer Việt Nam cũng gặp trở ngại tương tự. Điều này đặt ra nhu cầu cấp thiết về một phương thức thanh toán mới – vận hành xuyên biên giới, chi phí thấp, minh bạch và 24/7.

Lời giải từ Blockchain và stablecoin

Stablecoin – tài sản số gắn giá trị với tiền pháp định – đang trở thành lựa chọn khả thi. Năm 2024, tổng giá trị giao dịch stablecoin đạt hơn 26.000 tỷ USD, trong đó 2.100 tỷ USD đến từ thanh toán thực tế. Ưu thế nằm ở hạ tầng Blockchain: phi tập trung, gần như không tốn phí, xử lý tức thời và minh bạch – yếu tố quan trọng giúp phòng chống rửa tiền. Với chi phí chỉ khoảng 0,1 USD/giao dịch, stablecoin cho thấy lợi thế vượt trội so với hệ thống cũ.

Việt Nam trước ngã rẽ

Việt Nam đã bước đầu tạo hành lang pháp lý qua Luật Công nghệ số và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, đồng thời triển khai thí điểm chuyển đổi tài sản số sang tiền pháp định tại Đà Nẵng. Các mô hình này giúp du khách và kiều hối tiết kiệm 30% chi phí, tuân thủ KYC/AML.

Song thách thức không nhỏ: từ lo ngại của ngân hàng trung ương về kiểm soát dòng vốn, tỷ giá, cho tới rủi ro dự trữ của stablecoin. Bài học từ sụp đổ của ngân hàng Silicon Valley Bank cho thấy quản lý tài sản bảo chứng là điểm sống còn. Ngoài ra, việc tuân thủ các chuẩn quốc tế (FATF, OECD) càng cấp bách khi Việt Nam đang nằm trong “danh sách xám”.

Con đường thận trọng

Stablecoin không phải “viên đạn bạc”, nhưng là công cụ bổ sung mạnh mẽ. Việt Nam cần tiếp cận theo hướng thí điểm có kiểm soát (sandbox), tích lũy dữ liệu và kinh nghiệm để xây dựng chính sách phù hợp.

Mục tiêu cuối cùng là thúc đẩy dòng vốn về Việt Nam hiệu quả hơn, tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời bảo đảm sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia. Cuộc cách mạng thanh toán toàn cầu đã bắt đầu – và Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc.