Đóng góp 50% GDP, nhưng vì sao kinh tế tư nhân vẫn chưa mạnh?

Tại hội thảo diễn ra ngày 13/04/2026, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đã có những phân tích sâu sắc về vị thế và những rào cản đang kìm hãm khu vực kinh tế tư nhân.

Dù đã có những bước tiến thần tốc sau 40 năm Đổi mới, khu vực này vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" thể chế và cấu trúc nội tại, khiến sức mạnh thực sự chưa tương xứng với tiềm năng.

Đóng góp 50% GDP, nhưng vì sao kinh tế tư nhân vẫn chưa mạnh?

Bước ngoặt thể chế và sự trỗi dậy của những "con sếu đầu đàn"

Hành trình của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam bắt đầu từ con số không, trải qua giai đoạn kinh tế kế hoạch hóa tập trung đầy thăng trầm. Bước ngoặt lớn nhất đến từ Luật Doanh nghiệp 1999, mở ra kỷ nguyên tự do kinh doanh theo nguyên tắc người dân được làm những gì pháp luật không cấm. Kể từ đó, số lượng doanh nghiệp đã bùng nổ, hiện đạt hơn 1 triệu đơn vị cùng khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, đóng góp tới 50% GDP cho cả nước.

Trong bối cảnh đó, một lớp doanh nghiệp tư nhân lớn đã hình thành và đóng vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực cốt lõi:

Công nghiệp và Chế tạo: THACO với hệ sinh thái cơ khí, VinFast tiến ra thế giới với xe điện và Hòa Phát khẳng định vị thế trong ngành thép khu vực.

Công nghệ và Chuyển đổi số: FPT dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn.

Tiêu dùng và Dịch vụ: Vinamilk, Masan cùng các tập đoàn hạ tầng lớn khác.

Những "điểm nghẽn" kìm hãm sức mạnh

Dù chiếm số lượng áp đảo và đóng góp lớn, khu vực tư nhân vẫn được đánh giá là "chưa mạnh" do những hạn chế cố hữu. Có tới 97% doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, dẫn đến năng suất lao động và khả năng đầu tư cho nghiên cứu phát triển (R&D) thấp. Đặc biệt, cơ cấu ngành nghề còn lệch pha khi dòng vốn tập trung quá nhiều vào tài chính và bất động sản, trong khi lĩnh vực chế biến, chế tạo – "xương sống" của công nghiệp hóa – vẫn chiếm tỷ trọng khiêm tốn.

Ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh rằng thể chế hiện nay đang là "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Sau giai đoạn cải cách mạnh mẽ 2015-2019, đại dịch COVID-19 và những biến động gần đây đã làm nảy sinh thêm nhiều rào cản mới, khiến môi trường kinh doanh đôi khi bị đình trệ. Việc thực thi pháp luật đôi lúc còn gây rủi ro pháp lý cho doanh nhân, làm giảm động lực đầu tư dài hạn vào các ngành công nghệ cao.

Lộ trình để trở thành "động lực quan trọng nhất"

Theo tinh thần Nghị quyết 68 năm 2025, để kinh tế tư nhân thực sự bứt phá, cần một cuộc cách mạng về tư duy và hành động. Các chuyên gia VCCI đề xuất tập trung vào các giải pháp trọng tâm:

Hoàn thiện thể chế: Bảo vệ quyền tài sản, hạn chế tối đa việc "hình sự hóa" các quan hệ kinh tế và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa tư nhân, FDI và doanh nghiệp nhà nước.

Dịch chuyển cơ cấu: Khuyến khích doanh nghiệp chuyển từ kinh doanh dựa trên tài sản sang sản xuất và công nghệ.

Hệ sinh thái liên kết: Xây dựng sự kết nối chặt chẽ giữa các tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ để cùng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ dừng lại ở việc tăng số lượng doanh nghiệp mà là hình thành một lớp doanh nhân có năng lực công nghệ, đủ sức dẫn dắt và cạnh tranh sòng phẳng trên trường quốc tế.