Doanh nghiệp FDI chuẩn bị “lên sàn”?

FDI đang đóng góp hơn 3/4 kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam nhưng chỉ khoảng 10 doanh nghiệp hiện diện trên thị trường chứng khoán, tương đương 0,15% quy mô thị trường. Sau nâng hạng, khoảng trống này trở thành nguồn cung tiềm năng cho thị trường vốn.

Khi dòng vốn quốc tế được kỳ vọng gia tăng sau nâng hạng, bài toán không chỉ là hút thêm tiền mà còn phải có thêm doanh nghiệp đủ quy mô, thanh khoản và chất lượng để dòng vốn lựa chọn.

Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện có hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, khoảng 12 triệu tài khoản nhà đầu tư và quy mô thị trường khoảng 350 tỷ USD. Tuy nhiên, số doanh nghiệp FDI hiện diện trên sàn chỉ khoảng 10, chiếm khoảng 0,15% quy mô thị trường.

Sự chênh lệch càng đáng chú ý khi khu vực FDI ngày càng giữ vai trò lớn trong nền kinh tế. Năm 2025, tổng vốn FDI đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần đạt hơn 38,4 tỷ USD, vốn thực hiện đạt 27,6 tỷ USD. Sang 8 tháng năm 2026, vốn FDI đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ; vốn thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%.

Đáng chú ý, vốn đăng ký mới 8 tháng tăng tới 96,8%, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút 12,15 tỷ USD, chiếm 55,9% tổng vốn đăng ký mới. Sản xuất và phân phối điện, khí, nước và điều hòa đứng tiếp theo với 3,13 tỷ USD.

Như vậy, khu vực FDI không chỉ mang lại dòng vốn trực tiếp mà còn tạo ra một nguồn doanh nghiệp tiềm năng cho thị trường cổ phiếu. Nếu các doanh nghiệp FDI quy mô lớn lựa chọn niêm yết, thị trường có thể bổ sung thêm những ngành đang gắn sâu với chuỗi cung ứng toàn cầu như điện tử, công nghiệp chế biến, logistics, năng lượng và sản xuất linh kiện.

Tác động đáng chú ý nằm ở chất lượng hàng hóa. Với nhà đầu tư quốc tế, một doanh nghiệp FDI đã có hoạt động sản xuất tại Việt Nam, doanh thu thực tế và quan hệ trong chuỗi cung ứng toàn cầu có thể cung cấp thêm dữ liệu để đánh giá nền kinh tế thay vì chỉ tiếp cận Việt Nam thông qua một số doanh nghiệp nội địa lớn.

Tuy nhiên, việc doanh nghiệp FDI có lên sàn hay không không chỉ phụ thuộc vào việc thị trường đã được nâng hạng. Theo UBCKNN, doanh nghiệp FDI đáp ứng điều kiện theo quy định có quyền tiếp cận thị trường chứng khoán tương tự doanh nghiệp trong nước. Thực tế từ năm 2017 đến nay chưa có thêm doanh nghiệp FDI nào niêm yết, cho thấy nút thắt còn nằm ở lựa chọn chiến lược, cấu trúc sở hữu, yêu cầu công bố thông tin và nhu cầu huy động vốn của từng doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp FDI gia tăng hiện diện, các công ty chứng khoán, ngân hàng đầu tư, kiểm toán, tư vấn niêm yết và quản lý quỹ cũng có thêm dư địa hoạt động. Đây là hiệu ứng lan tỏa quan trọng trong bối cảnh tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức đang tăng trên thị trường.

Sau nâng hạng, vì vậy, câu chuyện của FDI không chỉ là vốn vào Việt Nam, mà còn là bao nhiêu doanh nghiệp FDI có thể trở thành hàng hóa trên chính thị trường vốn Việt Nam.