Điện cạnh tranh chính thức có luật chơi

Bộ Công Thương vừa chính thức ban hành Thông tư số 29/2026/TT-BCT, thiết lập một hành lang pháp lý tối quan trọng cho thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Bằng việc định hình lại toàn bộ cơ chế chào giá, huy động nguồn lực và thanh toán, quy định mới này được kỳ vọng sẽ đập tan các rào cản vô hình, kiến tạo một môi trường giao dịch minh bạch, công bằng và chấm dứt kỷ nguyên điều hành bằng mệnh lệnh hành chính.

Khung vận hành mới mở toang cánh cửa cho các "ông lớn" tiêu thụ năng lượng tham gia mua bán trực tiếp, đồng thời buộc các nhà máy phát điện phải bước vào cuộc đua tối ưu hóa chi phí để sinh tồn.

Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư 29/2026/TT-BCT quy định về vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động giao dịch, chào giá, huy động nguồn điện và thanh toán trên thị trường điện.

Thông tư quy định chi tiết toàn bộ quy trình từ đăng ký tham gia thị trường, lập kế hoạch vận hành, chào giá, huy động nguồn điện đến xác định giá điện và thanh toán giữa các bên liên quan.

Đối tượng áp dụng gồm các đơn vị phát điện, đơn vị bán buôn điện, đơn vị vận hành hệ thống và thị trường điện, đơn vị truyền tải điện, EVN, các đơn vị cung cấp nhiên liệu cùng khách hàng sử dụng điện lớn tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Theo quy định hiện hành, khách hàng sử dụng điện lớn được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp nếu tiêu thụ từ 20.000 kWh/tháng trở lên đối với mô hình đường dây riêng và từ 200.000 kWh/tháng trở lên đối với mô hình qua lưới điện quốc gia.

Các nhà máy điện có công suất trên 30 MW đấu nối vào hệ thống điện quốc gia bắt buộc tham gia trực tiếp thị trường điện. Trong khi đó, các nhà máy thủy điện và năng lượng tái tạo từ 10 MW trở lên có thể lựa chọn tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp.

Thông tư cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ về hạ tầng kỹ thuật. Các đơn vị tham gia phải bảo đảm hệ thống công nghệ thông tin, SCADA, EMS, hệ thống đo đếm điện năng và chữ ký số theo quy định. Toàn bộ thị trường được vận hành trên nguyên tắc công khai, minh bạch và không phân biệt đối xử.

Một trong những điểm đáng chú ý là giá thị trường điện toàn phần sẽ được xác định dựa trên hai cấu phần gồm giá điện năng thị trường (SMP) và giá công suất thị trường (CAN). Trong đó, SMP được xác định theo phương pháp lập lịch không ràng buộc, còn CAN được tính toán trên cơ sở kế hoạch vận hành hàng năm.

Đối với các nhà máy nhiệt điện, giá trần chào bán điện sẽ được xác định và điều chỉnh hằng năm theo biến động giá than, khí và dầu. Với thủy điện, giá trị nước sẽ là căn cứ xây dựng phương án chào giá nhằm tối ưu hiệu quả vận hành hồ chứa.

Theo quy định mới, các đơn vị phát điện phải gửi bản chào giá trước 11h30 mỗi ngày. Mỗi bản chào được phép gồm tối đa 10 cặp giá - công suất cho từng chu kỳ giao dịch và phải nằm trong khung giá được phê duyệt. Lịch huy động nguồn điện sẽ được công bố trước 16h cùng ngày.

Đáng chú ý, cơ chế công khai và giám sát thị trường cũng được tăng cường. Các dữ liệu về dự báo phụ tải, kế hoạch bảo dưỡng, giá điện thị trường, giá trị nước và kết quả vận hành sẽ được công khai trên hệ thống thông tin của thị trường điện.

Việc thanh toán giữa các bên tham gia sẽ căn cứ vào dữ liệu đo đếm điện năng, kết quả vận hành và giá điện thị trường. Các đơn vị có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin phục vụ công tác tính toán và thanh toán theo quy định.

Thông tư mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tạo thêm động lực cải cách cho ngành điện trong giai đoạn tới.