Điểm nghẽn Hormuz và bài toán tăng trưởng

Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng, đã bị đóng cửa hoàn toàn từ đầu tháng 3, khiến khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu bị cắt đứt.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gọi đây là sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu. Tuy nhiên, việc giá dầu tăng vọt, giá khí đốt leo thang, và nỗi lo lạm phát nhanh chóng quay trở lại, chỉ mới là màn mở đầu. Rủi ro lớn và khó nhìn thấy hơn nằm ở phía sau sự sụt giảm nhu cầu trên diện rộng , điều mà có thể kéo nền kinh tế toàn cầu chậm lại mạnh mẽ hơn bất kỳ cú sốc giá nào.

Điểm nghẽn Hormuz và bài toán tăng trưởng

Phần lớn mọi người nhìn Hormuz như một “điểm nghẽn dầu mỏ”, nhưng thực tế, đây là một mắt xích trung tâm của cả hệ sinh thái nguyên liệu toàn cầu. Không chỉ khoảng 20% khí đốt tự nhiên được vận chuyển qua đây, mà còn hơn 30% nguồn cung phân bón, gần một nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển - nguyên liệu thiết yếu cho khai khoáng, cao su, dược phẩm và một phần lớn nguồn cung heli của thế giới. Đặc biệt, heli là yếu tố không thể thay thế trong sản xuất chip tiên tiến, nền tảng của toàn bộ hệ sinh thái công nghệ hiện đại từ điện thoại thông minh đến trung tâm dữ liệu AI. Khi Hormuz đóng cửa, tất cả những chuỗi cung ứng này bị gián đoạn đồng thời, tạo ra một cú sốc đa tầng vừa đánh vào kinh tế thực, vừa làm lung lay thị trường tài chính toàn cầu vốn đang phụ thuộc lớn vào công nghệ và trí tuệ nhân tạo..

Câu chuyện phía sau

Trong bối cảnh này, cơ chế diễn ra theo một chuỗi phản ứng rõ ràng.

Thứ nhất, khi giá dầu tăng vọt, nó hoạt động như một loại “thuế vô hình” đánh trực tiếp vào mọi hộ gia đình và doanh nghiệp trong cả nước. Người tiêu dùng phải chi thêm hàng trăm tỷ đô la cho xăng dầu và năng lượng, đồng nghĩa với việc ít tiền hơn dành cho các khoản chi tiêu khác, làm suy giảm sức mua trên diện rộng. Các nhà kinh tế gọi đây là “sự suy giảm sức mua”. Nhưng thiệt hại không dừng lại ở đó. Nó gây ra một phản ứng dây chuyền.

Thứ hai, niềm tin bắt đầu giảm sút. Người dân thấy giá xăng tăng, nghe tin xấu về nền kinh tế và bắt đầu lo lắng. Họ thắt chặt chi tiêu, cắt giảm những khoản không thiết yếu như ăn ngoài, du lịch hay mua sắm. Lịch sử cho thấy, niềm tin tiêu dùng có thể giảm từ 20% đến 30% chỉ trong vài tháng sau các cú sốc dầu lớn.

Sau đó, các khoản mua sắm lớn bị đóng băng. Ô tô và nhà cửa là những mặt hàng nhạy cảm nhất. Khi mọi người lo lắng về nền kinh tế và phải trả nhiều tiền hơn cho xăng, họ trì hoãn việc mua xe mới hoặc ký hợp đồng thế chấp.

Tiếp theo, doanh nghiệp bắt đầu chịu áp lực trực tiếp khi chi phí nhiên liệu, đặc biệt là dầu diesel, làm tăng mạnh chi phí vận chuyển. Phản ứng thường thấy là trì hoãn đầu tư, đóng băng tuyển dụng và cuối cùng là cắt giảm nhân sự, đặc biệt trong các ngành vận tải, sản xuất và nông nghiệp.

Sau đó, Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ can thiệp. Nếu lạm phát do giá dầu tăng buộc Fed phải tăng lãi suất hoặc thậm chí chỉ giữ lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn, thì việc vay mượn sẽ trở nên đắt đỏ hơn đối với tất cả mọi người, điều này làm trầm trọng thêm tình trạng suy thoái kinh tế. Nhưng nếu Fed không làm gì cả, lạm phát có thể leo thang. Đây là tình thế tiến thoái lưỡng nan kinh điển của hiện tượng đình trệ kinh tế kèm lạm phát, và không có câu trả lời rõ ràng. Nếu tình hình trở nên nghiêm trọng hơn, Fed sẽ hành động. Nhưng khả năng cao Fed sẽ vẫn kiên nhẫn, và khi hành động, họ sẽ chậm chân hơn so với xu hướng chung, gây thêm áp lực lên cầu trước khi cắt giảm lãi suất mạnh mẽ.

Cuối cùng, nếu giá cả duy trì ở mức cao đủ lâu, người dân sẽ thay đổi hành vi tiêu dùng sẽ thay đổi một cách bền vững. Họ sẽ chuyển sang mua xe điện, thiết lập hình thức làm việc tại nhà, đầu tư vào tiết kiệm năng lượng. Sau cú sốc dầu mỏ năm 1979, mức tiêu thụ dầu của Mỹ phải mất gần một thập kỷ mới trở lại mức trước khủng hoảng. Kiểu suy giảm nhu cầu này không đảo ngược khi giá cả giảm xuống, nó không phải là cú sốc ngắn hạn mà có thể định hình lại nhu cầu trong dài hạn.

Điều khiến cuộc khủng hoảng Hormuz lần này trở nên đặc biệt báo động là nó không chỉ dừng ở vấn đề dầu mỏ. Các kênh lan truyền khác đang đồng thời tạo áp lực lên nền kinh tế toàn cầu: phân bón khan hiếm đẩy giá lương thực tăng, thiếu hụt heli làm chậm sản xuất chip, trong khi gián đoạn nguồn cung lưu huỳnh và khí đốt khiến chi phí công nghiệp leo thang. Đây là những yếu tố thường bị bỏ qua trong các mô hình kinh tế truyền thống nhưng lại có tác động kéo dài nhất. Ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại, thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng từ nhà máy khí đốt, lọc dầu đến sản xuất phân bón sẽ có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để khắc phục hoàn toàn.

Ngô trước sóng năng lượng: Cơ hội đang hình thành khi chi phí đầu vào tái định giá thị trường

Đợt tăng mạnh gần đây của giá năng lượng và phân bón trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông leo thang đang âm thầm đặt nền móng cho một chu kỳ tăng giá mới của nhóm nông sản, đặc biệt là Ngô.

Nguyên nhân đến từ cấu trúc sản xuất: khí tự nhiên là nguyên liệu cốt lõi để sản xuất amoniac và phân đạm – hai yếu tố không thể thiếu trong canh tác ngô. Khi nguồn cung khí toàn cầu đứng trước rủi ro gián đoạn do xung đột tại Trung Đông, chi phí phân bón đã bắt đầu tăng trở lại, kéo theo áp lực trực tiếp lên quyết định sản xuất của nông dân.

Thực tế, những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện khi nhiều nông dân bắt đầu cân nhắc điều chỉnh cơ cấu gieo trồng hoặc giảm mức bón phân để kiểm soát chi phí. Điều này có thể không làm thay đổi ngay diện tích gieo trồng, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro giảm năng suất – yếu tố thường chỉ được thị trường phản ánh vào giá ở giai đoạn sau.

Trong khi đó, rủi ro địa chính trị tiếp tục làm gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng khi các cơ sở khí tự nhiên tại Trung Đông bị ảnh hưởng và tuyến vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đối mặt nguy cơ gián đoạn. Khi nguồn cung phân bón bị siết lại, mặt bằng chi phí sản xuất nông nghiệp có xu hướng neo cao trong thời gian dài, tạo nền tảng hỗ trợ giá ngô trong trung và dài hạn.

------------------------------------------------------------------

Hiện nay, nhà đầu tư Việt Nam có thể tham gia giao dịch trực tiếp KIM LOẠI, NÔNG SẢN VÀ NGUYÊN LIỆU CÔNG NGHIỆP thông qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) kênh đầu tư hợp pháp được Bộ Công Thương cấp phép. Giao dịch hàng hóa giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong việc quản trị rủi ro và nắm bắt biến động giá, đặc biệt trong bối cảnh thị trường kim loại đang biến động mạnh, đồng thời đảm bảo tính thanh khoản và minh bạch so với giao dịch vật chất thật.