Đi tìm "vàng ròng" cho tăng trưởng hai con số

Vượt qua những biến số bất định của kinh tế toàn cầu, năm 2025 đánh dấu một cột mốc mang tính biểu tượng: Việt Nam chính thức xác lập vị thế nền kinh tế lớn thứ 32 thế giới với quy mô GDP 514 tỷ USD. Việc thăng 5 bậc trên bản đồ thịnh vượng toàn cầu và chạm ngưỡng thu nhập trung bình cao không chỉ là kỳ tích của những con số, mà là lời khẳng định đanh thép về nội lực bứt phá và khát vọng vươn mình của một quốc gia đang trong giai đoạn chuyển giao lịch sử.

Năm 2025, kinh tế Việt Nam đã ghi nhận những thành tựu vượt trội: GDP tăng 8,02% – cao nhất khu vực, quy mô nền kinh tế đạt 514 tỷ USD, và thu hút vốn FDI lập kỷ lục. Theo nhận định của ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, động lực chính đến từ đầu tư công được phân bổ mạnh mẽ và xuất khẩu của khối FDI vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, bất chấp thuế đối ứng và rào cản toàn cầu.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng là những điểm yếu nội tại cần giải quyết cấp bách nếu Việt Nam muốn duy trì và đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong các năm tới.

Ba điểm nghẽn nội tại: "Gót chân Achilles" của tăng trưởng

Chuyên gia Nguyễn Bá Hùng chỉ ra ba vấn đề mang tính cấu trúc đang kìm hãm tốc độ tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế:

Đầu tư tư nhân chậm chạp: Trong ba nguồn vốn đầu tư chính, đầu tư tư nhân chỉ tăng 8,4% – thấp nhất, mặc dù khu vực này chiếm gần 60% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và giữ vai trò quyết định đối với tăng trưởng bền vững. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp nội địa đang thiếu động lực và cần cải cách môi trường kinh doanh quyết liệt hơn, giảm chi phí tuân thủ, cấp phép để tạo thuận lợi.

Tiêu dùng nội địa yếu: Tăng trưởng bán lẻ hàng hóa và dịch vụ sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ đạt 6,7%, phản ánh thực trạng khó khăn của người dân và không tương xứng với mức tăng trưởng GDP chung.

Xuất khẩu khu vực nội địa suy giảm: Trái ngược với khối FDI, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước giảm khoảng 6% trong năm 2025. Sự giảm sút này, kết hợp với áp lực từ thuế đối ứng của Mỹ và cạnh tranh quốc tế, cho thấy doanh nghiệp Việt Nam cần khẩn trương đa dạng hóa thị trường và nâng cao sức cạnh tranh về chất lượng, công nghệ thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá thành.

Thách thức 2026: Phụ thuộc vào vốn ngân hàng và rủi ro từ bên ngoài

Bước sang năm 2026, những "cơn gió ngược" sẽ trở nên gay gắt hơn. Thuế đối ứng của Mỹ có hiệu lực ngay từ đầu năm sẽ gây áp lực trực tiếp lên xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa.

Đặc biệt, nền kinh tế vẫn đang phụ thuộc quá nặng nề vào dòng vốn ngân hàng, với tỷ lệ dư nợ tín dụng so với GDP lên tới trên 145%. Tăng trưởng tín dụng quá nóng (ước đạt 19% năm 2025) là rủi ro vĩ mô lớn, có thể đẩy mặt bằng lãi suất đi lên. Giải pháp căn cơ là phát triển quyết liệt thị trường trái phiếu để đa dạng hóa nguồn cung tín dụng trung – dài hạn, giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Chìa khóa đột phá: Hiệu quả sử dụng vốn và cải cách thể chế

Để xoay chuyển tình thế và đạt tăng trưởng đột phá, Chuyên gia ADB nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn còn quan trọng hơn việc tăng quy mô huy động vốn. Việt Nam đang có dư địa lớn để đẩy mạnh đầu tư công (nợ công chỉ ở mức 34% GDP), đóng vai trò "vốn mồi" kích thích đầu tư tư nhân.

Có ba trọng tâm chiến lược để tạo đột phá trong tăng trưởng:

Ưu tiên Hiệu quả Sử dụng Vốn: Rút ngắn thời gian phê duyệt dự án đầu tư công và giảm chi phí tuân thủ cho đầu tư tư nhân.

Tiếp tục Cải cách Môi trường Kinh doanh: Tập trung vào cải cách thể chế, giảm thuế, phí và đơn giản hóa thủ tục hành chính, thay vì các biện pháp hỗ trợ tình thế.

Tăng cường Quản trị Thực thi: Tránh ban hành chính sách nhanh nhưng trì trệ trong thực hiện; các dự án cần được thẩm định kỹ lưỡng về tính khả thi kinh tế.

Chỉ khi tháo gỡ được những điểm nghẽn nội tại này và chuyển dịch từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang chất lượng và hiệu quả, Việt Nam mới có thể bứt phá, duy trì được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững trong các năm tới.