Cuộc đua vàng không hồi kết: Kẻ thu bạc tỷ, người giành từng phân

Giá vàng trong nước không ngừng thiết lập những đỉnh cao mới, thổi bùng làn sóng đầu cơ lan rộng trong dân chúng. Trong cơn lốc mua bán cuồng nhiệt ấy, không ít người lao vào với kỳ vọng “lướt sóng” đổi đời. Nhưng ẩn sau vẻ hào nhoáng của thị trường là một thực tế lạnh lùng: vàng đang trở thành một canh bạc, nơi rủi ro có thể nuốt chửng cả vốn lẫn niềm tin chỉ sau một biến động nhỏ.

Trong khi người dân đổ xô mua vàng, chật vật với cảnh xếp hàng và giới hạn số lượng, các doanh nghiệp đầu ngành như PNJ và SJC lại ghi nhận lợi nhuận từ hàng trăm đến hàng nghìn tỷ đồng. Sự phân hóa rõ rệt giữa bên mua và bên bán trên thị trường kim loại quý đang vẽ nên bức tranh giàu – nghèo rõ ràng thời kỳ "vàng lên ngôi".

Vàng – từ phố Wall tới phố nhỏ Việt Nam: Cuộc đổ bộ chưa từng có

Kể từ cuối năm 2023, giá vàng toàn cầu khởi động một đợt tăng chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Tính đến tháng 4/2025, giá vàng thế giới đã tăng xấp xỉ 60%, từ 2.200 USD/ounce lên 3.495 USD/ounce – một mốc chưa từng xuất hiện kể từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.

Không nằm ngoài làn sóng đó, vàng SJC trong nước cũng tăng phi mã từ 80 triệu lên gần 100 triệu đồng/lượng, và đang tiến gần ngưỡng 130 triệu đồng – mức giá từng được coi là viễn tưởng.

Đằng sau đợt tăng giá “chọc trời” này là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố: căng thẳng địa chính trị toàn cầu, sự trở lại của Donald Trump với chính sách “nước Mỹ trên hết”, xung đột tại Ukraine và Trung Đông, lạm phát kéo dài, đồng USD suy yếu và khối nợ công Mỹ vượt 36.700 tỷ USD.

Chưa kể, các ngân hàng trung ương từ Trung Quốc tới Ấn Độ và các nền kinh tế mới nổi đua nhau tích trữ vàng. Trung Quốc riêng năm 2023 đã mua 225 tấn – mức cao kỷ lục. Các quỹ ETF vàng cũng quay lại chu kỳ gom hàng, tạo thêm động lực tăng giá.

Việt Nam: Tâm lý FOMO thổi bùng cơn sốt giá

Tại Việt Nam, làn sóng tăng giá nhanh chóng gây hiệu ứng domino. Người dân đổ xô mua vàng, từ vàng nhẫn tới vàng miếng. Tình trạng “cháy hàng” diễn ra khắp nơi. Tại nhiều tiệm vàng lớn, khách phải xếp hàng dài, thậm chí bị giới hạn chỉ được mua 1 lượng, 1 chỉ. Cả PNJ cũng từng thông báo hết sạch vàng miếng SJC và nhẫn trơn.

Trong khi đó, cung lại không theo kịp cầu. Doanh nghiệp thiếu vàng để bán, đặc biệt là SJC – loại vàng miếng duy nhất được Ngân hàng Nhà nước cấp phép. Việc độc quyền nhập khẩu khiến thị trường mất cân bằng nghiêm trọng, đẩy chênh lệch giá nội – ngoại lên tới gần 20 triệu đồng/lượng – mức chênh lệch chưa từng có.

Kẻ khóc – người cười: Doanh nghiệp vàng “hái ra tiền”

Trong khi người dân “đánh vật” mua vàng, các ông lớn trong ngành kim hoàn như PNJ, SJC, DOJI lại bước vào chu kỳ gặt hái lợi nhuận rực rỡ.

PNJ: Vượt mốc 2.000 tỷ lợi nhuận, mở rộng bán lẻ giữa tâm bão

Năm 2024, PNJ ghi nhận lãi sau thuế 2.113 tỷ đồng, tương đương gần 5,8 tỷ đồng mỗi ngày, với doanh thu vượt 37.823 tỷ đồng – mức kỷ lục trong lịch sử hoạt động. Dù bước sang quý I/2025, công ty có phần "giảm tốc", khi doanh thu thuần giảm 23,5% và lợi nhuận sau thuế còn 678 tỷ đồng, PNJ vẫn hoàn thành 35% kế hoạch lợi nhuận cả năm chỉ trong ba tháng.

Điểm sáng đến từ kênh bán lẻ trang sức tăng trưởng 6% và bán sỉ tăng 22,8%, trong khi mảng vàng 24K – vốn chịu áp lực cung nguyên liệu – được PNJ chủ động thu hẹp để tái cơ cấu sang sản phẩm có biên lợi nhuận cao hơn.

Kết quả là biên lợi nhuận gộp tăng lên 21,3%, so với 17,1% cùng kỳ năm ngoái. Tỷ trọng doanh thu từ trang sức bán lẻ chiếm gần 70%, giúp PNJ duy trì hiệu suất cao trong bối cảnh thị trường biến động.

SJC: Doanh thu gần 33.000 tỷ, lãi đột biến gấp 5 lần

SJC – đơn vị nắm thị phần vàng miếng lớn nhất cả nước – cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Năm 2024, doanh thu đạt 32.193 tỷ đồng, biên lợi nhuận gộp khoảng 2%, nhưng lợi nhuận sau thuế tăng vọt lên 283 tỷ đồng, cao gấp 5 lần cùng kỳ, đánh dấu đỉnh cao trong cả thập kỷ qua.

Đáng nói, mức lãi này vượt gấp 4 lần kế hoạch đề ra, được phê duyệt bởi UBND TP.HCM – cơ quan sở hữu 100% vốn tại SJC. Tính đến cuối năm, doanh nghiệp này còn nắm giữ tới 1.500 tỷ đồng vàng tồn kho, và sẽ tiếp tục “gia công lại” hơn 20.000 lượng vàng miếng móp méo trong năm 2025, mở rộng ra thị trường thêm nửa triệu sản phẩm nữ trang và logo.

Bức tranh trái chiều và dấu hỏi về chính sách thị trường vàng

Sự trái ngược giữa cơn sốt người dân đổ xô mua vàng, thiếu cung, giá trong nước đội trần và lợi nhuận ngất ngưởng của các doanh nghiệp vàng, đang đặt ra câu hỏi lớn về cơ chế thị trường vàng tại Việt Nam.

Việc Ngân hàng Nhà nước tiếp tục nắm độc quyền nhập khẩu vàng miếng, cùng sự thiếu linh hoạt trong cung ứng, đang khiến thị trường trở thành “sân chơi riêng” của một vài doanh nghiệp lớn, trong khi người dân phải chịu chi phí quá đắt để được sở hữu vàng.

Trong bối cảnh vàng tiếp tục neo ở vùng giá cao và bất ổn kinh tế – chính trị chưa hạ nhiệt, sức nóng từ thị trường kim loại quý chắc chắn sẽ còn âm ỉ. Nhưng ai sẽ được lợi nhiều nhất – người nắm vàng hay người nắm cơ chế kiểm soát vàng – lại là câu hỏi chưa dễ có lời đáp.