"Cuộc chơi" trái phiếu bước sang trang mới

Từ ngày 1/10/2026, thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ áp dụng loạt quy định mới về tài khoản, tư cách nhà đầu tư, giao dịch, thanh toán và công bố thông tin, đặt yêu cầu minh bạch cao hơn với cả doanh nghiệp lẫn các tổ chức trung gian.

Khung mới siết quy trình giao dịch nhưng đồng thời chuẩn hóa hạ tầng vận hành, tạo thêm nền tảng cho thị trường trái phiếu phát triển theo hướng tập trung và minh bạch hơn.

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư 138/2026/TT-BTC hướng dẫn Nghị định 200/2026/NĐ-CP về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Văn bản có hiệu lực từ 1/10/2026, thay thế Thông tư 30/2023 và Thông tư 76/2024. Nội dung bao phủ từ đăng ký, lưu ký, chuyển quyền sở hữu, thanh toán đến công bố thông tin và chia sẻ dữ liệu.

Một thay đổi đáng chú ý nằm ở khâu xác định tư cách nhà đầu tư. Thành viên giao dịch phải kiểm tra nhà đầu tư có thuộc đúng nhóm được phép mua, giao dịch, chuyển nhượng trước khi nhập lệnh vào hệ thống. Cá nhân là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp còn phải ký văn bản xác nhận trước khi mua trái phiếu riêng lẻ.

Nhà đầu tư cũng phải mở tài khoản giao dịch chứng khoán tại thành viên giao dịch. Trường hợp đã có tài khoản giao dịch chứng khoán cơ sở tại cùng thành viên, tài khoản này có thể được sử dụng để giao dịch trái phiếu riêng lẻ. Các thành viên giao dịch phải gửi sao kê tài khoản tiền và trái phiếu định kỳ hàng tháng hoặc khi khách hàng yêu cầu.

Về phương thức giao dịch, trái phiếu riêng lẻ tiếp tục được mua bán theo phương thức thỏa thuận trên hệ thống của HNX. Hai hình thức gồm thỏa thuận điện tử và thỏa thuận thông thường. Sau khi giao dịch hoàn tất, HNX cung cấp thông tin cho Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam để thực hiện thanh toán.

Với doanh nghiệp phát hành, tác động lớn hơn nằm ở yêu cầu minh bạch và khả năng tiếp cận nguồn vốn. Nghị định 200/2026 yêu cầu doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng vốn và khả năng trả nợ, đồng thời phải quản lý, giám sát việc sử dụng vốn đúng phương án phát hành.

Điều này có thể khiến chi phí tuân thủ tăng, nhưng đổi lại tạo cơ sở dữ liệu và quy trình rõ hơn cho thị trường. Với công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và các đơn vị hạ tầng, khối lượng công việc về xác thực, lưu ký, thanh toán và báo cáo cũng tăng theo.