Cơn sốt AI thổi bùng “nền kinh tế hai tốc độ” ở Mỹ: Ai giàu lên, ai tụt lại?

Năm 2025, nền kinh tế Mỹ chứng kiến một nghịch lý chưa từng có: trí tuệ nhân tạo bùng nổ mạnh đến mức kéo cả GDP đi lên, trong khi phần lớn các ngành khác chìm trong suy giảm và thất nghiệp gia tăng. Vì sao “vàng kỹ thuật số” lại tạo ra một nước Mỹ bị chia đôi, và điều gì sẽ xảy ra nếu cơn sốt này dừng lại?

Tờ New York Times (NYT) cho hay trong năm 2025, nền kinh tế Mỹ đang thể hiện một bức tranh phân cực hiếm thấy. Ở một bên, những ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ mạnh mẽ, tạo ra một cơn sốt đầu tư và mở ra nhiều cơ hội việc làm mới. Ở phía còn lại, phần lớn nền kinh tế truyền thống đang chững lại, chịu áp lực từ thất nghiệp, tiêu dùng suy yếu và các ngành sản xuất – xây dựng gặp khó khăn.

Hiện tượng này được các nhà kinh tế gọi là “nền kinh tế hai tốc độ” – nơi mọi động lực tăng trưởng gần như chỉ đến từ AI.

“Đây là một nền kinh tế hai tốc độ. Cơn sốt vàng AI này đang tạo ra mọi sự phấn khích và che đậy một sự trôi dạt ở phần còn lại của nền kinh tế”, ông Mark Muro, chuyên gia kinh tế tại Viện Brookings, nhận định.

AI – cơn sốt vàng kỹ thuật số

Sự bùng nổ của AI đã vượt xa các phòng thí nghiệm nghiên cứu, trở thành đầu tàu vật chất của kinh tế Mỹ. Các nhà phát triển AI và nhà sản xuất chip đang hút hàng trăm tỷ USD, tạo ra một làn sóng xây dựng và đầu tư khổng lồ.

Theo NYT, trong nửa đầu năm, đầu tư vào thiết bị và phần mềm máy tính – chủ yếu phục vụ AI – chiếm hơn 90% tăng trưởng GDP của Mỹ. Một con số gây sốc, thể hiện sự phụ thuộc gần như tuyệt đối của tăng trưởng vào một lĩnh vực duy nhất.

Chỉ riêng quý II: Mỹ chi 60 tỷ USD cho thiết bị máy tính (tăng 45% so với cùng kỳ). 10 tỷ USD cho xây dựng trung tâm dữ liệu (tăng 35%).

Làn sóng AI lan sang cả các ngành công nghiệp truyền thống. Doanh số thiết bị phát điện, hệ thống làm mát, vật liệu xây dựng… tăng mạnh nhờ nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu. Eaton – tập đoàn công nghiệp lớn – dự báo doanh thu tăng 30% năm nay và 20% năm tới. 50–60% doanh thu của hãng hiện liên quan trực tiếp đến trung tâm dữ liệu.

Ở chiều ngược lại, số việc làm do các trung tâm dữ liệu tạo ra lại rất hạn chế. Một tổ hợp hàng tỷ USD sau khi hoàn thành chỉ mang đến khoảng 50 việc làm cho địa phương.

Hiệp hội Xi măng Mỹ dự báo, riêng các trung tâm dữ liệu AI sẽ ngốn 1 triệu tấn xi măng trong ba năm tới – minh chứng cho cơn sốt đầu tư chưa từng có.

Ông Anirban Basu, nhà kinh tế trưởng tại Associated Builders and Contractors, khẳng định: “Xây dựng trung tâm dữ liệu là động lực thực sự duy nhất cho tăng trưởng chi tiêu xây dựng phi dân cư ở Mỹ.”

Trong khi đó, phần còn lại của nền kinh tế đang trượt dốc

Trái ngược với sự hưng phấn trong lĩnh vực AI, phần lớn nền kinh tế Mỹ lại chìm trong gam màu xám.

Thất nghiệp tăng, tuyển dụng chậm lại.
Sản xuất và xây dựng nhà ở cắt giảm nhân sự.
Tiêu dùng suy yếu do giá cả cao.
Khu vực công bị cắt giảm ngân sách.
Điều kiện thương mại bất ổn khiến doanh nghiệp co cụm đầu tư.

Một số bang như Washington D.C. hay North Dakota đối mặt nguy cơ suy thoái do cắt giảm việc làm liên bang hoặc giá dầu lao dốc – nhưng cũng lại được AI “cứu nguy” phần nào nhờ các trung tâm dữ liệu.

Dù vậy, sự phụ thuộc vào AI khiến nền kinh tế trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Nguy cơ mất cân bằng: Khi thị trường chứng khoán treo mình trên 7 gã khổng lồ công nghệ

Sự hưng phấn của AI góp phần đẩy chỉ số S&P 500 liên tục lập đỉnh, nhưng phần lớn thành quả đến từ 7 tập đoàn công nghệ lớn. Nhóm này chiếm hơn 1/3 giá trị thị trường của S&P 500 – một mức tập trung rủi ro đáng báo động.

Nvidia đã từng vượt mốc 5.000 tỷ USD vốn hóa – mức định giá dựa vào kỳ vọng tăng trưởng siêu tốc của AI trong nhiều năm liên tục.

Nhà kinh tế Aditya Bhave (Bank of America) cảnh báo: Nếu bong bóng này vỡ, “cơn đau” sẽ lan ra toàn bộ nền kinh tế thực.

Lý do: chi tiêu tiêu dùng hiện được dẫn dắt bởi nhóm người giàu – những người hưởng lợi trực tiếp từ đợt tăng giá cổ phiếu AI. Một đợt bán tháo sẽ khiến họ giảm chi tiêu, kéo theo sa thải hàng loạt trong các ngành dịch vụ phụ thuộc vào khách VIP.

Michael Reid, chuyên gia kinh tế tại RBC Capital Markets, cảnh báo: “Đó là lúc tôi lo về vòng xoáy đi xuống của thị trường lao động.”

Việc làm cao cấp về thành phố lớn, trung tâm dữ liệu kéo về nông thôn – và tạo ra bất bình đẳng mới

Các công việc lương cao trong lĩnh vực AI tập trung tại các “siêu đô thị” như San Francisco. Trong khi đó, trung tâm dữ liệu được đặt tại nông thôn để tận dụng đất rẻ.

Kết quả là:

Công việc lương cao tập trung vào số ít người và số ít nơi.
Nông thôn chỉ hưởng lợi trong giai đoạn xây dựng ngắn hạn.
Khi hoàn thành, một trung tâm dữ liệu trị giá hàng tỷ USD chỉ mang lại vài chục việc làm, nhưng tiêu thụ lượng nước và điện khổng lồ, đẩy chi phí sinh hoạt khu vực tăng theo.

Câu hỏi lớn: Điều gì xảy ra nếu cơn sốt vàng AI chững lại?

Giai đoạn xây dựng hạ tầng AI được nhiều chuyên gia đánh giá là vẫn còn đứng đầu chu kỳ tăng trưởng. Eaton đang đầu tư hơn 1 tỷ USD để mở rộng sản xuất và chi 9,5 tỷ USD để mua lại hãng Boyd Thermal – cho thấy niềm tin vào tương lai AI vẫn rất mạnh.

Nhưng các chuyên gia đều đồng thuận: AI chỉ thực sự bền vững nếu nó tạo ra cải thiện năng suất trên diện rộng.

Nếu không, khoản vốn hàng trăm tỷ USD hiện tại có thể trở thành đầu tư không hiệu quả, kéo theo điều chỉnh mạnh của thị trường chứng khoán và nền kinh tế thực.

Một cú sốc từ AI có thể khiến nước Mỹ đối mặt một “cú hạ cánh cứng” chưa từng thấy.