Chứng khoán Việt "lỡ hẹn" cuộc chơi mới nổi vì những nút thắt cũ?

Trục tư duy cốt lõi của định chế phân loại hàng đầu thế giới năm nay đã dịch chuyển hoàn toàn sang khái niệm “investability” – năng lực đầu tư thực chất, buộc các thị trường cận biên phải thay đổi toàn diện từ hạ tầng đến tư duy quản trị.

Rạng sáng 24/6, MSCI công bố Báo cáo Rà soát Phân loại Thị trường Thường niên 2026. Trong tài liệu này, Việt Nam tiếp tục không xuất hiện trong danh sách theo dõi nâng hạng (Watch List) – bước đệm quan trọng trước khi được xem xét chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi.

Kết quả không gây nhiều bất ngờ khi trước đó, trong Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu công bố ngày 19/6, MSCI đã không nâng mức đánh giá đối với bất kỳ tiêu chí quan trọng nào của Việt Nam, dù ghi nhận một số nỗ lực cải cách gần đây.

Điều này cho thấy dưới góc nhìn của MSCI, việc ban hành chính sách mới chỉ là điều kiện cần. Yếu tố quyết định vẫn là hiệu quả vận hành trên thực tế, mức độ thuận lợi trong giao dịch và trải nghiệm mà các nhà đầu tư tổ chức quốc tế thực sự cảm nhận được.

Thông điệp này được MSCI nhấn mạnh xuyên suốt báo cáo năm nay thông qua khái niệm “khả năng đầu tư thực chất” (investability). Theo tổ chức này, một thị trường chỉ được nâng hạng khi những cải cách mang lại thay đổi rõ ràng, ổn định và có thể đo lường trong hoạt động đầu tư thực tế.

Những quyết định của MSCI trong năm nay cho thấy rõ cách tiếp cận đó. Bulgaria được nâng từ thị trường độc lập lên thị trường cận biên sau khi cải thiện thanh khoản, mở rộng quy mô cổ phiếu đạt chuẩn và hoàn tất chuyển đổi sang đồng euro. Hy Lạp tiếp tục lộ trình hướng tới nhóm thị trường phát triển nhờ hệ thống vận hành ngày càng tiệm cận các chuẩn mực châu Âu.

Ở chiều ngược lại, Indonesia và Thổ Nhĩ Kỳ lại bị cảnh báo do các vấn đề liên quan đến tính minh bạch, chất lượng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và khả năng tiếp cận thực tế của nhà đầu tư.

Đối với Việt Nam, những cải cách như cơ chế non-prefunding, hệ thống KRX hay kế hoạch triển khai CCP được đánh giá là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, MSCI cho rằng thị trường cần thêm thời gian để chứng minh các thay đổi này thực sự giúp nhà đầu tư nước ngoài giao dịch thuận lợi hơn.

Các nút thắt quan trọng cũng chưa được giải quyết triệt để. Trong đó, giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) tiếp tục là rào cản lớn nhất khi ảnh hưởng đến một phần đáng kể vốn hóa thị trường. Tình trạng kín room ngoại tại nhiều doanh nghiệp lớn vẫn khiến khả năng tiếp cận của dòng vốn quốc tế bị hạn chế.

Bên cạnh đó, dù cơ chế non-prefunding đã được áp dụng từ cuối năm 2024, MSCI vẫn xem đây là giải pháp mang tính chuyển tiếp. Tổ chức này tiếp tục chờ đợi việc hệ thống thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) được triển khai đầy đủ và vận hành ổn định trước khi cân nhắc điều chỉnh đánh giá.

Một điểm đáng chú ý khác là MSCI bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng của các doanh nghiệp lớn. Một số cổ phiếu vốn hóa cao nhưng lượng cổ phiếu lưu hành tự do thấp đã được đưa vào diện theo dõi do có thể ảnh hưởng tới thanh khoản, khả năng đầu tư cũng như hiệu quả hình thành giá trên thị trường.

Nhìn tổng thể, thông điệp MSCI gửi tới Việt Nam khá rõ ràng: cải cách là bước khởi đầu cần thiết, nhưng chỉ khi những thay đổi đó được chuyển hóa thành trải nghiệm đầu tư tốt hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn cho nhà đầu tư quốc tế, cơ hội bước vào Watch List mới thực sự mở ra.

Việc tiếp tục lỡ hẹn với danh sách theo dõi nâng hạng có thể khiến thị trường chưa đón nhận ngay dòng vốn thụ động quy mô lớn từ các quỹ toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng nền tảng cải cách đang được xây dựng theo hướng tích cực và câu chuyện nâng hạng vẫn còn nguyên dư địa trong những năm tới.