Chứng khoán sắp có “vùng thử nghiệm”

Dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi bổ sung 23 điều và 1 điều mới, lần đầu tiên đưa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) vào khung pháp lý nhằm đón đầu sóng công nghệ tài chính số.

Với thời điểm áp dụng cơ chế Sandbox dự kiến từ 1/3/2028, đây được xem là vùng đệm an toàn giúp các công ty chứng khoán và FinTech thử nghiệm các mô hình AI, Blockchain, Big Data mà không làm tổn hại đến an ninh hệ thống

Sự phát triển nhanh của công nghệ tài chính đang tạo ra các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới mà khuôn khổ pháp lý hiện hành chưa theo kịp. Bộ Tài chính hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán nhằm tạo hành lang pháp lý phù hợp hơn. Dự thảo sửa đổi 23 điều và bổ sung một điều mới, tập trung vào đơn giản hóa thủ tục, mở rộng giao dịch điện tử và tạo dư địa cho sản phẩm, dịch vụ mới. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, riêng quy định sandbox áp dụng từ 1/3/2028.

Sandbox là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cho phép cơ quan quản lý và doanh nghiệp đánh giá tính khả thi, mức độ an toàn cũng như rủi ro của sản phẩm, dịch vụ mới. Tổ chức tham gia phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu giám sát toàn bộ quá trình. Cơ chế này được thiết kế với ba mục tiêu chính: bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống; tạo môi trường thử nghiệm phù hợp để đánh giá trước khi triển khai rộng; và thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà không bóp nghẹt các ý tưởng mới.

Các ngành chịu tác động trực tiếp gồm công nghệ tài chính (fintech), giao dịch chứng khoán điện tử, quản lý tài sản số, nền tảng giao dịch online và dịch vụ tài chính tư vấn số. Các công ty chứng khoán, sàn giao dịch, công ty quản lý quỹ và startup fintech sẽ có cơ hội thử nghiệm các mô hình mới trong môi trường kiểm soát. Nhà đầu tư cá nhân có thể tiếp cận sớm các sản phẩm đổi mới, tuy nhiên cần lưu ý rằng các sản phẩm sandbox vẫn tiềm ẩn rủi ro cao hơn so với sản phẩm đã được triển khai đầy đủ.

Một vấn đề quan trọng là cách xử lý rủi ro phát sinh trong quá trình thử nghiệm. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc thiết lập cơ chế miễn trừ hoặc loại trừ trách nhiệm đối với một số rủi ro là cần thiết để khuyến khích đổi mới. Tuy nhiên, cơ chế này cần được thiết kế có điều kiện, chỉ áp dụng khi tổ chức, cá nhân tham gia sandbox tuân thủ đầy đủ các điều kiện, quy trình thử nghiệm và không có hành vi cố ý hoặc vi phạm pháp luật. Xác định rõ điều kiện tham gia, giới hạn thử nghiệm, nghĩa vụ công bố thông tin và trách nhiệm khi vi phạm sẽ là những yếu tố quan trọng.