menu
Chứng khoán là bài toán khó đến mức nào mà AI vẫn chưa thể vượt qua?
Lương Mỹ Ngân
24HMoney đã kiểm duyệt 24HMONEY đã kiểm duyệt

Chứng khoán là bài toán khó đến mức nào mà AI vẫn chưa thể vượt qua?

3 năm sau khi ChatGPT ra đời, AI vẫn chưa chứng minh được khả năng giúp nhà đầu tư tạo ra lợi nhuận vượt trội. Từ các quỹ đầu tư chuyên nghiệp tại Việt Nam, Mỹ đến những mô hình AI trực tiếp giao dịch bằng tiền thật, kết quả cho thấy công nghệ này chưa thể thay thế năng lực và kỷ luật của con người.

Quỹ đầu tư vẫn chưa thắng được thị trường

Nếu AI thực sự là công cụ giúp gia tăng hiệu suất, các quỹ đầu tư chủ động, nơi có đội ngũ phân tích, ngân sách công nghệ và nguồn dữ liệu lớn, đáng lẽ phải là nhóm hưởng lợi đầu tiên. Tuy nhiên, số liệu ba năm qua chưa cho thấy điều đó.

Năm 2024, bình quân nhóm quỹ cổ phiếu tại Việt Nam vượt VN-Index gần 8 điểm %. Nhưng sang năm 2025, VN-Index tăng gần 41%, trong khi mức tăng bình quân của nhóm quỹ chỉ bằng khoảng một nửa. Chỉ 10/77 quỹ theo kịp chỉ số.

Đến năm 2026, dù VN-Index gần như đi ngang sau 9 tháng, bình quân nhóm quỹ vẫn âm hơn 7%. Tính gộp từ đầu năm 2024, nhà đầu tư nắm giữ quỹ bình quân ước lãi khoảng 32%, thấp hơn mức tăng khoảng 57% của VN-Index.

Cần lưu ý, số liệu bình quân bao gồm quỹ mở, quỹ đóng và một số ETF, nên chỉ mang tính tham khảo đối với nhóm quỹ chủ động. Mức sinh lời cộng dồn được tính bằng cách nhân gộp các mức bình quân từng giai đoạn.

Một trong những nguyên nhân được các quỹ lý giải là đà tăng của thị trường tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn. SSIAM cho biết hệ sinh thái Vingroup và Gelex đóng góp tới 75% mức tăng của VN-Index năm 2025.

Tại Mỹ, báo cáo SPIVA của S&P Dow Jones Indices cũng cho thấy hiệu suất không mấy khả quan. Tỷ lệ quỹ cổ phiếu vốn hóa lớn thua S&P 500 tăng từ 51% năm 2022 lên 65% năm 2024 và 79% năm 2025. Đây là năm tệ thứ tư trong lịch sử 25 năm của SPIVA. Ngay cả các tài khoản của nhà đầu tư tổ chức cũng có 67% thua S&P 500 trong năm 2025, tính trước phí.

Tuy nhiên, quỹ chủ động thua chỉ số không phải hiện tượng mới. Năm 2021, trước khi ChatGPT xuất hiện, đã có 85% quỹ vốn hóa lớn tại Mỹ thua S&P 500. Tỷ lệ trung bình dài hạn khoảng 64%.

Như vậy, chưa thể kết luận AI khiến các quỹ hoạt động kém hiệu quả, nhưng cũng chưa có bằng chứng cho thấy công nghệ này giúp họ cải thiện thành tích một cách có hệ thống.

AI giúp giao dịch nhanh hơn, nhưng không đồng nghĩa kiếm được nhiều tiền hơn

Thế mạnh rõ rệt của AI nằm ở khả năng tự động hóa quy trình. Công nghệ này có thể đọc hàng chục báo cáo tài chính, viết mã lấy dữ liệu giá, kiểm thử chiến lược giao dịch trên 10 năm lịch sử hoặc đặt lệnh theo điều kiện chỉ trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, AI chỉ giúp tăng tốc quá trình thực hiện, không đảm bảo chiến lược ban đầu là đúng. Nếu nhà đầu tư thường xuyên mua theo tin đồn, bán theo cảm xúc hoặc liên tục thay đổi phương pháp sau mỗi lần thua lỗ, việc giao toàn bộ quy trình cho AI có thể khiến những sai lầm đó lặp lại nhanh hơn.

Giao dịch quá nhiều còn kéo theo chi phí đáng kể. Với giả định phí giao dịch 0,03% mỗi chiều và thuế 0,1% khi bán, mỗi vòng mua – bán trên thị trường chứng khoán Việt Nam tiêu tốn khoảng 0,16% giá trị giao dịch.

Một tác nhân AI xoay vòng danh mục 5 lần mỗi tháng phải tạo ra lợi thế khoảng 9,6% mỗi năm chỉ để hòa vốn. Điều này cho thấy giao dịch thường xuyên có thể bào mòn đáng kể lợi nhuận, ngay cả khi nhà đầu tư sử dụng công cụ tự động hóa.

Các mô hình AI giao dịch bằng tiền thật cũng chưa chứng minh được lợi thế

Cuối năm 2025, phòng nghiên cứu Nof1 tổ chức cuộc thi Alpha Arena, trong đó 6 mô hình ngôn ngữ hàng đầu được cấp mỗi mô hình 10.000 USD, sử dụng cùng một câu lệnh và bộ dữ liệu để giao dịch hợp đồng phái sinh tiền số trên sàn Hyperliquid.

Kết quả, 4/6 mô hình mất từ 31% đến 63% vốn chỉ sau 17 ngày. GPT-5 xếp cuối cùng, trong khi Claude cũng lỗ hơn 30%.

Hai mô hình còn lại có lãi, nhưng khoảng thời gian 17 ngày quá ngắn để phân biệt năng lực thực sự với yếu tố may mắn. Đáng chú ý, với cùng dữ liệu và câu lệnh, kết quả giữa các mô hình dao động từ lãi 22% đến lỗ 63%.

Nhà sáng lập Nof1, ông Jay Azhang, cũng thừa nhận chưa thể giao tiền trực tiếp cho một mô hình ngôn ngữ rồi để nó tự giao dịch.

Một ví dụ dài hạn hơn là AIEQ, quỹ ETF được giới thiệu là quỹ đầu tiên do AI quản lý, sử dụng nền tảng IBM Watson và ra mắt năm 2017. Đến đầu năm 2022, quỹ tăng 57%, trong khi S&P 500 (tính cả cổ tức) tăng 84%. Các đánh giá sau đó cũng ghi nhận AIEQ thua S&P 500 kể từ khi thành lập.

Một hạn chế khác của AI là mô hình ngôn ngữ chủ yếu học từ dữ liệu công khai, nên dễ đưa ra những nhận định mang tính đồng thuận. Trong khi đó, thị trường thường đã phản ánh những thông tin mà phần lớn nhà đầu tư đều biết. Vì vậy, một câu trả lời phổ biến chưa chắc tạo ra lợi thế đầu tư.

AI là công cụ hỗ trợ, không phải công thức kiếm tiền

Không thể phủ nhận AI mang lại nhiều giá trị cho hoạt động đầu tư, đặc biệt trong lập trình, kiểm thử chiến lược và tự động hóa. Một ý tưởng giao dịch trước đây cần lập trình viên mất vài tuần để xây dựng và kiểm tra, nay có thể hoàn thành trong vài ngày.

Tuy nhiên, AI không tự tạo ra lợi thế nếu người sử dụng chưa có phương pháp đầu tư rõ ràng. Công nghệ này có thể khuếch đại cả những quyết định đúng lẫn sai lầm.

Dữ liệu tại Việt Nam cho thấy năm 2025 chỉ 10/77 quỹ cổ phiếu thắng VN-Index. Tại Mỹ, tỷ lệ quỹ vốn hóa lớn thua S&P 500 tăng lên 79% trong năm 2025. Trong khi đó, 4/6 mô hình AI tham gia Alpha Arena mất từ 31% đến 63% vốn sau 17 ngày.

Những con số này chưa chứng minh AI khiến hiệu suất đầu tư suy giảm, nhưng cũng chưa cho thấy công nghệ có thể tự tạo ra lợi nhuận vượt trội.

Muốn sử dụng AI hiệu quả, nhà đầu tư vẫn cần biết cách đặt giả thuyết, kiểm chứng bằng dữ liệu, nhận diện sai lầm và duy trì kỷ luật. Khi nền tảng đầu tư đủ vững, AI có thể trở thành đòn bẩy hữu ích. Ngược lại, nếu thiếu phương pháp, công nghệ chỉ khiến những quyết định thiếu chính xác được thực hiện nhanh hơn.

Cảnh báo Nhà đầu tư lưu ý
Cảnh báo
Theo dõi 24HMoney trên GoogleNews

Từ khóa liên quan

Bấm vào mỗi từ khóa để xem bài cùng chủ đề

Kết nối truyền thông
cùng 24HMONEY ?

Liên hệ tư vấn ngay

Bạn muốn trở thành
VIP/Pro ?

Đăng ký ngay