#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Chiến sự leo thang: Mỹ bắn chìm 3 tàu dầu Iran và khủng hoảng diesel đang hình thành

Cuối tuần qua, quân đội Mỹ tuyên bố đã tấn công ba tàu chở dầu thô Iran sau khi Iran phóng tên lửa vào hai tàu chiến Hải quân Mỹ — cuộc chiến giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz giữa Washington và Tehran tiếp tục leo thang. Đồng thời, dữ liệu từ S&P Global Energy CERA cho thấy nước Mỹ đang bước vào giai đoạn tiêu thụ diesel cao điểm nhất năm với tồn kho mỏng nhất gần đây.

Hai bên đáp trả - Chiến sự leo thang?

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết một tàu sân bay và một tàu khu trục tên lửa dẫn đường Mỹ đã "né" thành công một cuộc tấn công từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), không có binh sĩ Mỹ nào bị thương.

Đáp trả, Mỹ đã "vô hiệu hóa vĩnh viễn" tàu chở dầu thô M/T Downy ngoài khơi đảo Kharg, và tàu M/T Stark gần Jask dọc bờ biển Iran phía đông eo biển. Mỹ cũng tấn công một tàu chở dầu trống gần Vịnh Oman.

"Hãy để thông điệp gửi đến IRGC thật rõ ràng: nếu các bạn bắn vào hai tàu của chúng tôi, chúng tôi sẽ áp đặt cái giá kinh tế còn cao hơn — loại bỏ ba tàu của các bạn," Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, tuyên bố.

IRGC đáp trả bằng tuyên bố đã nhắm vào ba tàu dầu di chuyển qua "tuyến đường không được phép," đồng thời cảnh báo tất cả tàu thuyền tại Vịnh Ba Tư và gần Hormuz: "Nếu không, các bạn sẽ bị nhắm mục tiêu."

Danh sách đen 50 tàu — và lưu lượng Hormuz gần mức thấp lịch sử

Iran ngày càng tập trung tấn công một đội tàu nhỏ đang thực hiện các chuyến "vận tải" rủi ro — chở dầu từ cảng Vùng Vịnh ra các tàu lớn hơn đang chờ ngoài eo biển để tránh rủi ro. Đã có ít nhất 4 vụ tấn công tàu dầu của IRGC kể từ 30/8, khi vòng tấn công trực tiếp mới nhất giữa hai bên nối lại.

Iran cũng công bố danh sách hơn 50 tàu dầu cảnh báo có thể bị tấn công hoặc bắt giữ vì vai trò xuất khẩu dầu Vùng Vịnh qua eo biển — nhiều tàu thuộc sở hữu của các công ty dầu khí quốc gia như ADNOC (UAE) và Bahri (Saudi Arabia). Lưu lượng qua Hormuz đã giảm gần mức thấp lịch sử, theo công ty phân tích hàng hải Windward.

Trump đề xuất đổi tên eo biển thành "Trump Strait" trong một bài đăng mạng xã hội: "Giờ chúng ta đã kiểm soát nó, có nên đổi tên Hormuz thành TRUMP STRAIT không??? Giống như nước Mỹ, nó sẽ 'nóng' hơn bao giờ hết!"

Từ chiến trường đến bồn chứa: khủng hoảng diesel đang hình thành

Trong khi súng đạn nổ ra tại Hormuz, một cuộc khủng hoảng khác đang âm thầm siết chặt ở phía cuối chuỗi cung ứng — nơi dầu thô được biến thành nhiên liệu con người thực sự dùng.

Ba yếu tố đang hội tụ cùng lúc: thâm hụt cấu trúc toàn cầu đã xóa sổ một nửa nguồn cung diesel ròng thế giới, vị thế tồn kho Mỹ đang cạn sớm hơn lịch trình, và thị trường Nam Mỹ — đặc biệt Brazil — có thể còn dễ tổn thương hơn cả Mỹ.

Thâm hụt toàn cầu

Tồn kho diesel toàn cầu ở mức 542 triệu thùng (~73,2 triệu tấn) tính đến 21/8 — giảm 28,5 triệu thùng so với cùng kỳ năm ngoái, theo CERA.

Nga và Trung Đông — cùng chiếm khoảng một nửa nguồn cung diesel ròng toàn cầu — đều đã bị loại khỏi cuộc chơi. Dan Evans, trưởng bộ phận nghiên cứu nhiên liệu và lọc dầu tại CERA, nói trong webinar ngày 2/9: "Chúng tôi đang thấy sự thắt chặt trên thị trường nội địa Nga, và cũng thấy sự sụt giảm khổng lồ trong dòng chảy xuất khẩu."

Lệnh cấm xuất khẩu diesel của Nga đã kéo dài đến 30/9. Xuất khẩu tháng 8 giảm chỉ còn 504.600 tấn, từ 743.000 tấn tháng 7. Các cuộc tấn công drone của Ukraine đã loại bỏ khoảng 3 triệu thùng/ngày trong tổng công suất lọc dầu 7 triệu thùng/ngày của Nga — ảnh hưởng 80% số nhà máy lọc dầu nước này.

Nga mất công suất lọc dầu. Trung Đông mất tuyến xuất khẩu. Hai nguồn cung diesel lớn nhất thế giới cùng lúc rút khỏi thị trường — và không có "đường vòng" nào bù đắp được cho sản phẩm tinh chế như dầu thô đã tìm được.

Gián đoạn Hormuz đã cắt giảm xuất khẩu sản phẩm tinh chế Trung Đông 3-4 triệu thùng/ngày. Toàn bộ hệ thống lọc dầu khu vực Đại Tây Dương (Bắc Mỹ, châu Âu, châu Phi, Mỹ Latinh) đang chạy hết công suất — tỷ lệ sử dụng nhà máy lọc dầu Mỹ đạt kỷ lục 98%, cao nhất 8 năm.

Tín hiệu giá không thể rõ ràng hơn: diesel New York chạm mức tương đương gần $200/thùng ngày 1/9 — gần gấp đôi giá Dated Brent. Crack spread ULSD vùng USGC đạt kỷ lục $98,15/thùng cùng ngày.

Vùng đệm Mỹ đang cạn — ngay đúng lúc cần nhất

Mỹ đóng vai trò kép: vừa là nhà cung cấp điều tiết (swing supplier) của Tây bán cầu, vừa là thị trường dễ tổn thương nhất trước thiếu hụt nội địa.

Tồn kho ULSD Mỹ tuần kết thúc 28/8 nhích nhẹ lên 94,18 triệu thùng — nhưng vẫn thấp hơn cùng kỳ năm ngoái 12,2 triệu thùng và dưới đáy dải 5 năm, thấp hơn 7,4 triệu thùng so với mức tối thiểu 5 năm trước đó. Dự báo của CERA cho thấy tồn kho sẽ chạm đáy gần 100 triệu thùng vào tháng 10 — đúng lúc nhu cầu thu hoạch và sưởi ấm đạt đỉnh.

Trớ trêu thay, xuất khẩu diesel Mỹ tháng 8 đạt kỷ lục 54,2 triệu thùng khi nước này cố gắng lấp khoảng trống toàn cầu do Nga và Trung Đông để lại — ngay cả khi nhu cầu nội địa đang tăng tốc. Arbitrage USGC-Tây Bắc Âu trung bình mở ở $3,91/thùng trong tháng 8, đỉnh điểm $7,63/thùng ngày 10/8 — tiếp tục khuyến khích dòng chảy xuyên Đại Tây Dương dù giá đường ống nội địa đã ở mức cao.

Ba động lực cầu đang hội tụ trong khung thời gian hẹp tháng 10-11: thu hoạch mùa thu tại PADD 2 và PADD 4, nhu cầu sưởi ấm đầu mùa đông, và mùa bảo trì nhà máy lọc dầu — sẽ cắt giảm sản lượng đúng lúc mọi danh mục nhu cầu khác đạt đỉnh.

Nam Mỹ: có thể còn ở vị thế tệ hơn cả Mỹ

Nam Mỹ bước vào mùa gieo trồng xuân với tồn kho diesel khu vực ở mức thấp nhất theo mùa trong năm — khoảng 21,5-22,8 triệu thùng.

Brazil — nước tiêu thụ lớn nhất khu vực với khoảng 1,2 triệu thùng/ngày — đã mất hoàn toàn nguồn diesel Nga và hiện lấy khoảng 74% lượng nhập khẩu tháng 8 từ Bờ Vịnh Mỹ (USGC) — thị phần Mỹ cao nhất trong năm.

Tắc nghẽn cảng tại Paranaguá, Santos và Itaqui đã tạo ra khoảng cách 21% giữa lượng hàng cập cảng và dỡ hàng trong tháng 8. Cửa sổ nhập khẩu diesel của Brazil đã đóng 227 ngày tính đến 28/8.

Chính phủ Bolivia đã tiếp quản khẩn cấp công ty dầu khí nhà nước YPFB ngày 2/9 sau khi doanh số diesel và xăng giảm 21% trong nửa đầu năm — một thất bại mang tính hệ thống có nguy cơ lan sang các thị trường lân cận.

Với mùa bão hoạt động đến 30/11, khả năng gia hạn lệnh cấm xuất khẩu Nga, hạn chế Hormuz tiếp diễn, và tắc nghẽn cảng Brazil xấu đi, khu vực này về cơ bản không còn năng lực dự trữ hay vùng đệm tồn kho quy mô lịch sử nào để hấp thụ một cú sốc mới.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.