“Bom tấn” năng lượng: UAE rút khỏi OPEC, cục diện dầu mỏ thế giới đổi chiều

Ngày 28/4, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) bất ngờ tuyên bố rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và liên minh OPEC+, với hiệu lực từ ngày 1/5. Quyết định này đánh dấu sự kết thúc gần 60 năm gắn bó của UAE với tổ chức dầu mỏ quyền lực nhất thế giới, đồng thời mở ra một giai đoạn đầy biến động đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Đây không chỉ là một thay đổi mang tính kỹ thuật về hạn ngạch sản lượng, mà còn là bước ngoặt có thể làm thay đổi sâu sắc cán cân quyền lực trên thị trường dầu mỏ thế giới.

Quyết định mang tính lịch sử

UAE gia nhập OPEC vào năm 1967 và nhanh chóng trở thành một trong những thành viên quan trọng nhất của tổ chức. Hiện nay, UAE là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong OPEC, chỉ sau Saudi Arabia và Iraq, với sản lượng thực tế dao động từ 3,8-4 triệu thùng/ngày.

Quốc gia vùng Vịnh này đã đầu tư hàng chục tỷ USD trong nhiều năm qua để nâng công suất khai thác lên khoảng 4,85 triệu thùng/ngày và đặt mục tiêu đạt 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027. Tuy nhiên, các thỏa thuận cắt giảm sản lượng của OPEC+ liên tục khiến UAE không thể khai thác hết tiềm năng.

Chính sự bất cân xứng giữa năng lực sản xuất và hạn ngạch được phân bổ đã trở thành nguyên nhân sâu xa dẫn tới quyết định rời khỏi OPEC. Trong nhiều năm, Abu Dhabi nhiều lần bày tỏ không hài lòng với cơ chế phân bổ sản lượng hiện tại, cho rằng hạn ngạch chưa phản ánh đúng năng lực đầu tư và khả năng khai thác của nước này.

Vì sao UAE quyết định rời OPEC?

Về mặt chính thức, Chính phủ UAE cho biết quyết định này xuất phát từ "lợi ích quốc gia dài hạn", phù hợp với chiến lược phát triển năng lượng mới của đất nước.

Việc rời khỏi OPEC sẽ cho phép UAE hoàn toàn tự chủ trong việc hoạch định sản lượng dầu, linh hoạt điều chỉnh theo nhu cầu thị trường, điều kiện hạ tầng và các hợp đồng thương mại song phương, thay vì phải tuân thủ cơ chế đàm phán đa phương.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh UAE đang theo đuổi chiến lược tối đa hóa giá trị từ tài nguyên dầu mỏ, đồng thời sử dụng nguồn thu để đẩy nhanh đầu tư vào năng lượng tái tạo, hydrogen xanh và các lĩnh vực công nghệ cao.

Bên cạnh yếu tố kinh tế, quyết định này cũng mang màu sắc địa chính trị rõ nét. Thời điểm công bố diễn ra ngay sau giai đoạn căng thẳng leo thang tại Trung Đông, khi UAE liên tục trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV từ Iran.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục tham gia một tổ chức mà Iran cũng là thành viên khiến UAE khó tránh khỏi những tính toán chiến lược mới.

Tác động tức thì đến thị trường dầu

Trong ngắn hạn, phản ứng của thị trường tương đối thận trọng. Giá dầu Brent chỉ biến động nhẹ sau thông tin UAE rút khỏi OPEC, do lo ngại về gián đoạn nguồn cung từ eo biển Hormuz vẫn là yếu tố chi phối chính.

Hiện nay, eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu - vẫn đang đối mặt với nhiều rủi ro an ninh. Điều này khiến nguồn cung từ khu vực Vùng Vịnh chưa thể phục hồi hoàn toàn.

Vì vậy, trong vài tuần hoặc vài tháng tới, tác động trực tiếp từ việc UAE rời OPEC có thể chưa quá rõ rệt.

Tuy nhiên, về bản chất, đây là một tín hiệu làm suy giảm niềm tin vào khả năng phối hợp nguồn cung của OPEC+, yếu tố vốn là nền tảng giúp tổ chức này duy trì ảnh hưởng suốt nhiều thập kỷ qua.

Áp lực giảm giá dầu trong trung hạn

Khi các tuyến vận tải qua Hormuz được khôi phục hoàn toàn, UAE nhiều khả năng sẽ từng bước tăng sản lượng.

Với công suất dự phòng lớn, nước này có thể bổ sung thêm từ 1-1,2 triệu thùng/ngày cho thị trường toàn cầu trong những năm tới. Điều này sẽ tạo áp lực giảm giá dầu, đặc biệt nếu nguồn cung từ Mỹ, Brazil và Canada tiếp tục tăng mạnh.

Một kịch bản đáng chú ý là nguy cơ bùng phát cuộc chiến giành thị phần giữa UAE và Saudi Arabia. Nếu Riyadh phản ứng bằng cách duy trì hoặc gia tăng sản lượng để bảo vệ vị thế, thị trường dầu có thể tái diễn những đợt cạnh tranh giá khốc liệt như giai đoạn 2014-2016 hoặc năm 2020.

OPEC đối mặt thách thức lớn nhất trong nhiều năm

Sự ra đi của UAE là đòn giáng mạnh vào uy tín của OPEC. Không giống Qatar hay Angola - những quốc gia có sản lượng tương đối nhỏ từng rời tổ chức trước đây - UAE là một trụ cột thực sự của khối.

UAE hiện đóng góp khoảng 12% tổng sản lượng của OPEC. Việc mất đi một thành viên lớn, có kỷ luật và tiềm lực tài chính mạnh sẽ khiến khả năng điều tiết thị trường của OPEC suy giảm đáng kể.

Saudi Arabia vẫn là quốc gia dẫn dắt, nhưng việc duy trì sự đồng thuận trong một liên minh ngày càng phân hóa sẽ trở nên khó khăn hơn.

Đây cũng có thể tạo tiền lệ để các thành viên khác, đặc biệt là những nước có tham vọng mở rộng sản lượng như Iraq hoặc Kuwait, cân nhắc lại vai trò của mình trong khối.

Ai được lợi, ai chịu áp lực?

Người hưởng lợi lớn nhất từ quyết định này có thể là các quốc gia nhập khẩu dầu. Nếu giá dầu giảm trong trung và dài hạn, áp lực lạm phát toàn cầu sẽ hạ nhiệt, tạo điều kiện để các ngân hàng trung ương nới lỏng chính sách tiền tệ.

Các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng như châu Âu, Nhật Bản, Ấn Độ và nhiều quốc gia châu Á sẽ được hưởng lợi rõ rệt.

Ngược lại, các quốc gia xuất khẩu dầu phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ dầu như Saudi Arabia, Nga, Nigeria hay Iraq có thể đối mặt với áp lực ngân sách lớn hơn nếu giá dầu suy yếu.

Ba kịch bản cho thị trường dầu

Kịch bản tích cực nhất là UAE tăng sản lượng một cách có kiểm soát, giúp bổ sung nguồn cung và ổn định giá dầu trong vùng 70-90 USD/thùng. Đây là kịch bản có lợi nhất cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Kịch bản thứ hai là một cuộc chiến giá dầu bùng nổ nếu các nhà sản xuất lớn cạnh tranh gay gắt để giành thị phần. Khi đó, giá dầu có thể giảm sâu, kéo theo biến động mạnh trên thị trường tài chính.

Kịch bản có xác suất cao nhất là OPEC+ vẫn tồn tại nhưng với vai trò suy giảm. Trong khi đó, UAE sẽ nổi lên như một nhà sản xuất độc lập, linh hoạt hơn, còn thị trường dầu toàn cầu bước vào giai đoạn cạnh tranh phân tán hơn.

Bước ngoặt của kỷ nguyên dầu mỏ

Việc UAE rời OPEC phản ánh một thực tế rằng mô hình kiểm soát tập trung nguồn cung đang dần mất đi hiệu quả trong thế giới năng lượng hiện đại.

Lợi ích quốc gia, công nghệ khai thác mới, áp lực địa chính trị và xu hướng chuyển dịch năng lượng đang khiến các liên minh truyền thống trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Đối với thị trường dầu, đây là dấu mốc lịch sử. Đối với OPEC, đây là phép thử lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Và đối với thế giới, đây có thể là khởi đầu cho một trật tự năng lượng mới - linh hoạt hơn, cạnh tranh hơn nhưng cũng khó dự đoán hơn.