Ẩn số nào đang khuấy đảo thị trường vàng?

Thị trường vàng đang căng như dây đàn: nguồn cung thiếu hụt, giá nhảy loạn nhịp và liên tục vượt thế giới tới 20 triệu đồng mỗi lượng. Khoảng cách dị thường này không chỉ kích hoạt buôn lậu mà còn nuôi dưỡng một “chợ đen” ngầm, thách thức mọi nỗ lực quản lý.

Giá vàng leo thang, cung – cầu méo mó và hệ lụy lan rộng

Từ đầu năm đến nay, giá vàng trong nước đã đội thêm 68–70 triệu đồng/lượng, bỏ xa mức tăng của thị trường thế giới. Trong khi giá quốc tế vận động theo quy luật cung – cầu và địa chính trị, tại Việt Nam, vàng lại tăng nhanh – giảm chậm khi nhu cầu người dân ngày càng lớn. Các “phố vàng” ở Hà Nội, TPHCM luôn trong cảnh xếp hàng mua – bán mỗi khi giá nhảy vọt, cho thấy tâm lý trú ẩn vẫn cực mạnh. Thế nhưng hơn một năm nay, nguồn cung vàng miếng lẫn vàng nhẫn đều rơi vào tình trạng khan hiếm.

Ngân hàng Nhà nước nhiều lần khẳng định tình trạng thiếu hàng xuất phát từ giá thế giới tăng cao và việc Việt Nam hơn 10 năm qua không nhập khẩu vàng miếng bổ sung nguồn cung. Khoảng trống này tạo điều kiện để một bộ phận doanh nghiệp và cá nhân lợi dụng biến động thị trường nhằm đầu cơ, thao túng giá — đẩy thị trường vào vòng xoáy bất thường.

Khi nguồn cung chính thức bị bó hẹp, thị trường phi chính thức lập tức nở rộ. Hàng trăm nhóm công khai rao bán vàng miếng, vàng nhẫn trên mạng xã hội; hoạt động mua bán không hóa đơn, không kiểm định chất lượng. Có thời điểm, giá vàng “chợ đen” thậm chí cao hơn giá niêm yết 10–20 triệu đồng/lượng, đẩy rủi ro lên mức báo động.

Năm nay, thị trường càng chấn động khi hàng loạt sai phạm liên quan vàng bị phanh phui. Nhiều ngân hàng và doanh nghiệp dính líu, trong đó lãnh đạo Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn — đơn vị sản xuất độc quyền vàng miếng — bị bắt và truy tố vì dập khống vàng SJC, tạo lỗ hổng nghiêm trọng trong quản lý và niêm yết.

Hệ lụy đổ lên người dân

Giá vàng tăng dựng đứng khiến người vay vàng lâm vào cảnh điêu đứng. Không ít người chọn vay vàng vì nghĩ “an toàn, không mất lãi”, nhưng chỉ trong chưa đầy một năm, số tiền quy đổi đã gần gấp đôi. Nhiều gia đình phải bán tài sản để trả nợ, mất ăn mất ngủ vì khoản vay tưởng như ổn định này.

Cùng lúc, làn sóng mua vàng trên mạng tăng mạnh, tạo cơ hội cho các đối tượng bán vàng giả, vàng kém tuổi. Không ít nạn nhân bỏ hàng trăm triệu mua vàng theo giá “chợ đen”, đến khi mang bán lại mới biết bị lừa — người bán xóa dấu vết, biến mất.

Ngoài ra, hàng loạt điểm thu mua trôi nổi mọc lên, thao túng giá theo ý muốn. Một số nhóm đầu cơ lợi dụng mạng xã hội để “thổi” giá, tạo cơn sốt ảo, góp phần khiến thị trường trong nước ngày càng lệch pha với thế giới.

Nhiều doanh nghiệp kinh doanh vàng phải liên tục cảnh báo, thậm chí phát loa trước cửa hàng để hướng dẫn người dân giao dịch đúng quy định, tránh sập bẫy.

Nhiều lần Chính phủ phải can thiệp

Từ đầu năm, Chính phủ liên tục ban hành chỉ đạo nhằm ổn định thị trường vàng:

Ngày 4/2/2025, Chỉ thị 03 được ban hành khi giá vàng miếng và vàng nhẫn đang ở mức 90 triệu đồng/lượng.

Ngày 4/4/2025, Công điện 1483 yêu cầu kiểm soát thị trường, thời điểm giá vàng miếng lên 101,9 triệu đồng/lượng và vàng nhẫn 101,5 triệu đồng/lượng.

Ngày 7/9/2025, Công điện 159/CĐ-TTg tiếp tục nhấn mạnh chống đầu cơ, găm hàng khi giá vàng miếng đã lên 135,4 triệu đồng/lượng, vàng nhẫn 130,7 triệu đồng/lượng.

Đến 21/10/2025, giá vàng đạt đỉnh mới: vàng nhẫn 160,6 triệu đồng/lượng, vàng miếng SJC 154,6 triệu đồng/lượng.

Dù Chính phủ nhiều lần can thiệp, thị trường vàng vẫn phức tạp, cho thấy nhu cầu bức thiết phải siết lại quản lý, tăng nguồn cung hợp pháp và chặn đứng các kênh thao túng.