Khi thế giới nói nhiều về năng lượng tái tạo, điện gió, điện mặt trời và mục tiêu phát thải ròng bằng 0, ngành than thường bị xem là một “câu chuyện cũ”. Tuy nhiên, nếu nhìn từ thực tế vận hành hệ thống điện – đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam – than vẫn giữ vai trò quan trọng hơn nhiều so với những gì thị trường thường hình dung.

Trong vài năm trở lại đây, áp lực đảm bảo an ninh năng lượng ngày càng rõ nét. Hiện tượng thời tiết cực đoan, El Nino kéo dài khiến sản lượng thủy điện suy giảm, trong khi nhu cầu điện cho sản xuất và sinh hoạt tiếp tục gia tăng. Trong bối cảnh đó, các nguồn điện nền có tính ổn định cao như nhiệt điện than vẫn gần như không thể thay thế để hệ thống điện vận hành liên tục.

Thực tế cho thấy, điện than vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn điện và đóng vai trò “bù đắp” khi các nguồn phụ thuộc thời tiết gặp khó khăn.

Việt Nam không phải quốc gia sở hữu trữ lượng than dồi dào, trong khi nhu cầu sử dụng than cho sản xuất điện lại ở mức cao. Các quy hoạch năng lượng hiện nay cho thấy nhu cầu than vẫn duy trì lớn ít nhất đến năm 2030, trước khi có thể giảm dần khi các nguồn năng lượng thay thế đáp ứng đủ về hạ tầng, lưu trữ và tính ổn định.

Điều này phản ánh một thực tế quan trọng: chuyển dịch năng lượng là quá trình dài hạn, không thể diễn ra trong “một sớm một chiều”. Theo dự báo, Việt Nam sẽ phải nhập khẩu than từ 15,8 triệu tấn năm 2021 lên tới 59,6 triệu tấn vào năm 2030.

Một điểm đáng chú ý của ngành than tại Việt Nam là tính điều tiết rất cao. Phần lớn doanh nghiệp trong ngành hoạt động theo định hướng của Nhà nước, gắn với mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng hơn là tối đa hóa lợi nhuận.

Giá bán, sản lượng và tiêu thụ không hoàn toàn vận hành theo cơ chế thị trường. Điều này giúp ngành duy trì sự ổn định trong dài hạn, nhưng cũng đồng thời giới hạn khả năng tăng trưởng đột biến.

Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu ngành than thường thu hút sự quan tâm trong các giai đoạn mang tính chu kỳ:

- Khi nhu cầu điện tăng cao

- Khi giá than điều chỉnh

- Khi thị trường tìm đến các nhóm ngành mang tính phòng thủ

Năm 2023, cổ phiếu ngành than từng tăng mạnh và tạo sóng. Tuy nhiên, dưới góc nhìn chiến lược, đây chủ yếu là những con sóng ngắn hạn, phản ánh nhu cầu điện tăng đột biến và điều chỉnh giá bán, chứ không đại diện cho xu hướng tăng trưởng bền vững.

Nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý các rủi ro đặc thù của ngành:

Biên lợi nhuận thấp: Lợi nhuận bị giới hạn bởi chính sách điều tiết nhằm ổn định giá điện và đảm bảo an ninh năng lượng.

Rủi ro vận hành cao: Khai thác than phụ thuộc điều kiện địa chất, thời tiết, trong khi chi phí an toàn lao động và môi trường ngày càng gia tăng.

Rủi ro thanh khoản: Nhiều cổ phiếu ngành than có vốn hóa nhỏ, thanh khoản thấp, dễ bị đầu cơ và biến động mạnh khi thị trường kém thuận lợi.

Ngành than hiện đang ở giai đoạn chuyển tiếp: vẫn cần thiết cho hiện tại và tương lai gần, nhưng không còn đại diện cho xu hướng tăng trưởng dài hạn.

Với nhà đầu tư, tiếp cận nhóm ngành này đòi hỏi sự tỉnh táo – hiểu rõ vai trò, tôn trọng chu kỳ và đặt kỳ vọng phù hợp với bản chất của một “trụ cột thầm lặng” trong bức tranh năng lượng đang đổi thay.

📌 Nhà đầu tư vui lòng tham gia room Zalo LÊ LAI INVESTING HUB để được tư vấn cụ thể, cập nhật nhanh các cơ hội đầu tư và chiến lược phù hợp nhất theo diễn biến thị trường.