Sau hai phiên bán tháo khiến VN-Index mất hơn 64 điểm, phiên 17/8 cuối cùng cũng xuất hiện một tín hiệu mà nhà đầu tư đang chờ đợi: bên bán bắt đầu hạ nhiệt. Nhưng nghịch lý là thanh khoản lại rơi xuống mức rất thấp, trong khi khối ngoại tiếp tục bán ròng hơn 600 tỷ đồng. Điều đó đặt thị trường vào một trạng thái rất đặc biệt là không còn hoảng loạn nhưng cũng chưa đủ lực để hồi phục. VN-Index chỉ giảm 1,62 điểm (-0,09%), đóng cửa quanh 1.727 điểm. Độ rộng cuối phiên gần như cân bằng với 149 mã tăng và 152 mã giảm. Một số cổ phiếu như GAS, STB, BSR, VRE, MWG và HDB bắt đầu hồi phục từ vùng thấp nhưng nếu nhìn sâu hơn thì đây chưa phải tín hiệu xác nhận đáy. Thị trường hiện giống một chiếc lò xo vừa bị nén rất mạnh: áp lực bán đã giảm, nhưng chưa biết lực bật sẽ đến lúc nào.

Hai phiên 13-14/8 đã tạo ra một cú sốc lớn khi VN-Index mất hơn 64 điểm, MA20 bị xuyên thủng, thanh khoản tăng mạnh trong các phiên giảm, hàng loạt cổ phiếu vốn hóa lớn đồng loạt suy yếu, khối ngoại bán ròng mạnh.. Nếu phiên 14/8 tiếp tục được nối bằng một phiên bán tháo, rủi ro thị trường bước vào một nhịp giảm mới sẽ lớn hơn rất nhiều nhưng điều đó không xảy ra. Ngày 17/8, VN-Index có thời điểm giảm hơn 13 điểm, nhưng càng về cuối phiên, chỉ số càng thu hẹp mức giảm. Đây là chi tiết đáng chú ý. Nó cho thấy khi thị trường giảm sâu về vùng giá thấp, lực cầu bắt đáy đã bắt đầu xuất hiện. Không đủ mạnh để kéo VN-Index tăng nhưng đủ mạnh để ngăn một phiên bán tháo thứ ba. Về mặt tâm lý, đây là bước chuyển rất quan trọng từ “hoảng loạn” sang “thăm dò”.

Đây là điểm tôi cho rằng nhà đầu tư không nên bỏ qua. Thanh khoản khớp lệnh trên HOSE chỉ khoảng 13.780 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với phiên bán mạnh 14/8. Thoạt nhìn, có thể nghĩ “thanh khoản giảm = lực bán giảm = tín hiệu tốt.” Đúng, nhưng chưa đủ bởi thanh khoản thấp đồng nghĩa với cả hai khả năng là bên bán không còn muốn bán bằng mọi giá nhưng đồng thời là bên mua cũng chưa sẵn sàng giải ngân mạnh. Đây chính là lý do phiên 17/8 nên được gọi là ohiên cân bằng cung - cầu bước đầu chứ chưa thể gọi là phiên xác nhận tạo đáy. Một đáy đáng tin cậy thường cần thêm bước tiếp theo là giá tăng trở lại + thanh khoản tăng + độ rộng mở rộng. Hiện tại chúng ta mới có giá giảm ít hơn và thanh khoản thấp.

Nếu chỉ nhìn VN-Index -0,09% thì gần như chẳng có gì đáng nói nhưng nhìn vào diễn biến trong phiên lại thấy một câu chuyện khác. Có thời điểm HOSE chỉ có 83 mã tăng / 192 mã giảm nhưng đến cuối phiên thì 149 mã tăng / 152 mã giảm. Tức là trong vài giờ cuối, hàng loạt cổ phiếu đã thu hẹp đáng kể mức giảm. Đây chính là biểu hiện của lực cầu bắt đáy. Rổ VN30 thậm chí tích cực hơn với 19 mã tăng / 10 mã giảm. VN30-Index tăng nhẹ 0,05%. Một số cổ phiếu hồi phục đáng chú ý là GAS +4,08%, STB +2,63%, BSR +2,56%, VRE +1,88%, MWG +1,52%, HDB +1,51%. Điều này cho thấy thị trường bên trong đang khỏe hơn mức giảm của VN-Index thể hiện.

Một trong những vấn đề lớn nhất của VN-Index hiện nay là sự phụ thuộc rất lớn vào một số cổ phiếu vốn hóa cực lớn. Phiên 17/8 VIC giảm 1,2%, chỉ riêng VIC đã khiến VN-Index mất gần 4 điểm. Thanh khoản VIC khoảng 1.276 tỷ đồng, tương đương hơn 12% giá trị khớp lệnh trên HOSE. Trong khi đó, một số ngân hàng cũng suy yếu như LPB, VPB, ACB. Đây là vấn đề đáng quan tâm hơn mức giảm 1,62 điểm của VN-Index bởi trước đó, nhóm cổ phiếu dẫn dắt đã đóng vai trò quan trọng trong nhịp hồi từ đáy cuối tháng 7. Nếu nhóm dẫn dắt tiếp tục mất nền, thị trường sẽ gặp một vấn đề là "Ai sẽ thay thế họ?". Hiện tại, câu trả lời vẫn chưa rõ.

Đây có lẽ là câu chuyện quan trọng nhất của giai đoạn hiện tại. Trong nhịp tăng trước, dòng tiền từng luân chuyển qua Ngân hàng → Chứng khoán → Dầu khí → nhóm vốn Nhà nước → Bất động sản nhưng sau cú điều chỉnh mạnh, những nhóm từng dẫn dắt bắt đầu suy yếu. LPB có dấu hiệu phá hỗ trợ. VIC chưa lấy lại trạng thái tích cực. ACB yếu. Trong khi đó, một số cổ phiếu bất động sản lại bắt đầu nổi lên. CII là một trong những điểm sáng đáng chú ý nhất phiên 17/8. Cổ phiếu có thời điểm hồi gần 6,9% từ mức thấp nhất trong phiên. NLG cũng cho thấy khả năng phục hồi. Ở nhóm khu công nghiệp có PHR, DPR cũng có diễn biến tích cực. Đây là dấu hiệu cho thấy dòng tiền chưa rút khỏi thị trường hoàn toàn. Nó chỉ đang chuyển sang trạng thái cực kỳ chọn lọc.

Đây là chỗ nhà đầu tư rất dễ mắc sai lầm. Một cổ phiếu tăng 5–6% trong một phiên thị trường yếu không đồng nghĩa cả ngành đang bước vào xu hướng tăng mới. Để xác nhận một nhóm ngành thực sự thay thế nhóm dẫn dắt cũ, cần thấy nhiều cổ phiếu cùng tăng, thanh khoản tăng, tăng liên tiếp nhiều phiên, vượt nền tích lũy và quan trọng nhất là dòng tiền có khả năng duy trì. Hiện tại, CII, NLG, PHR, DPR mới chỉ là những điểm sáng riêng lẻ. Chúng ta cần thêm dữ liệu.

Nếu dòng tiền nội đang bắt đầu thăm dò, thì khối ngoại lại chưa cho thấy sự đảo chiều. Phiên 17/8, khối ngoại bán ròng khoảng 602 tỷ đồng trên HOSE. Các mã bị bán mạnh là VIC, VHM, ACB, SSI, GMD...Ở chiều mua có TCB, VNM, HDB, NVL, KDH...Điểm đáng chú ý là hoạt động mua vẫn có nhưng quy mô nhỏ hơn đáng kể so với lực bán. Điều này khiến khả năng VN-Index bật mạnh trở lại ngay lập tức trở nên khó khăn hơn.

Câu trả lời của tôi lúc này là chưa thể xác nhận nhưng phiên 17/8 đã tạo ra một điều kiện cần cho quá trình tạo đáy là áp lực bán bắt đầu suy yếu. Đây là bước đầu tiên. Bước tiếp theo mới quan trọng là "Cầu có đủ mạnh để đưa giá đi lên hay không?". Nếu trong những phiên tới VN-Index giữ được vùng 1.720-1.730 → thanh khoản tăng → độ rộng tích cực → nhóm dẫn dắt hồi phục thì xác suất hình thành đáy 2 sẽ tăng lên đáng kể. Ngược lại nếu VN-Index thủng 1.720 → thanh khoản tăng → nhóm dẫn dắt tiếp tục mất nền thì quá trình dò đáy có thể kéo dài.

Sau cú rơi hơn 64 điểm, vùng hiện tại cần đặc biệt quan sát là 1.720–1.730 điểm. Tại đây, thị trường đang có dấu hiệu xuất hiện lực cầu. Nếu vùng này được bảo vệ tốt, VN-Index có thể hình thành một nền tích lũy ngắn hạn. Nếu thủng 1.700 điểm sẽ trở thành vùng tâm lý tiếp theo và xa hơn nhà đầu tư cần quan sát lại vùng đáy cuối tháng 7. Điều quan trọng là không nên nhìn các mốc này theo kiểu chạm 1.720 là mua mà phải nhìn phản ứng của cung - cầu tại 1.720. Đó mới là dữ liệu có giá trị.

Nếu VN-Index giữ được 1.720–1.730 và xuất hiện một phiên tăng với chất lượng tốt, thị trường có thể bước vào một nhịp hồi kỹ thuật. Điều tôi muốn nhìn thấy là VN-Index tăng > 1% kèm theo thanh khoản tăng đáng kể, hơn 2/3 số cổ phiếu tăng, ngân hàng và chứng khoán đồng thuận, VIC/VHM ngừng gây áp lực, khối ngoại giảm bán ròng. Khi đó, vùng 1.740-1.750 sẽ là bài kiểm tra đầu tiên. Nếu vượt tiếp, thị trường mới có cơ hội tiến tới 1.770-1.800 điểm nhưng hiện tại đây vẫn là kịch bản cần được xác nhận, chưa phải kịch bản cơ sở chắc chắn.

Đây mới là kịch bản tôi đánh giá đáng chú ý nhất ở thời điểm hiện tại. VN-Index có thể dao động 1.720-1.750 điểm trong một số phiên. Trong quá trình đó thanh khoản thấp, cổ phiếu phân hóa, một số mã tăng mạnh, một số mã tiếp tục giảm và chỉ số liên tục rung lắc. Thoạt nhìn sẽ rất khó chịu nhưng thực tế đây có thể chính là quá trình hấp thụ lượng cung sau cú giảm 64 điểm. Nếu cuối quá trình này xuất hiện một phiên bứt phá đi kèm thanh khoản lớn, tín hiệu sẽ đáng tin cậy hơn nhiều so với việc bắt đáy ngay trong phiên giảm.

Ngược lại, nếu trong những phiên tới xuất hiện phiên giảm mạnh + thanh khoản tăng + độ rộng cực xấu thì phiên 17/8 chỉ là một nhịp nghỉ trước khi thị trường tiếp tục giảm. Đặc biệt cần cảnh giác nếu VN-Index mất 1.720 điểm. Khi đó, cấu trúc tạo đáy 2 cao hơn đáy 1 sẽ trở nên khó khăn hơn. Nhà đầu tư không nên cố “bình quân giá” chỉ vì cổ phiếu đã giảm 10–20%. Một cổ phiếu giảm nhiều không có nghĩa nó đã giảm đủ.

Đây là lúc chỉ số bắt đầu trở nên ít hữu ích hơn trong việc lựa chọn cổ phiếu. Hãy thử đặt hai cổ phiếu cạnh nhau:

Cổ phiếu A: VN-Index giảm 2% → cổ phiếu giảm 5%.

Cổ phiếu B: VN-Index giảm 2% → cổ phiếu chỉ giảm 0,5%, cuối phiên còn hồi lên.

Rõ ràng cổ phiếu B đang có sức mạnh tương đối tốt hơn. Nếu thị trường thực sự tạo đáy, chính những cổ phiếu B sẽ có khả năng trở thành nhóm dẫn dắt cho nhịp tăng kế tiếp. Vì vậy, giai đoạn hiện tại không phải lúc để tìm “Cổ phiếu nào giảm nhiều nhất?" mà là “Cổ phiếu nào giảm ít nhất khi thị trường xấu và bật mạnh nhất khi thị trường hồi?”. Đó mới là nơi dòng tiền thông minh có thể đang trú ẩn.

Nếu đang cầm tiền mặt thì không cần vội. Đây là lợi thế, hãy chờ thị trường xác nhận 1.720-1.730 giữ được → cầu tăng → thanh khoản cải thiện → nhóm dẫn dắt quay lại. Khi đó, giải ngân từng phần sẽ có xác suất tốt hơn. Nếu đang nắm cổ phiếu thì không nên bán tháo chỉ vì VN-Index đang yếu. Hãy phân loại nhóm khỏe - giữ nền, thanh khoản tốt, sức mạnh tương đối cao → tiếp tục theo dõi và nhóm yếu - mất hỗ trợ, giảm mạnh hơn thị trường, thanh khoản bán lớn → cần cơ cấu. Nếu đang sử dụng margin thì đây vẫn là nhóm cần thận trọng nhất. Một thị trường đi ngang sau cú giảm mạnh có thể tạo ra rất nhiều phiên rung lắc. Nếu tỷ lệ margin cao, nhà đầu tư rất dễ bị buộc phải bán đúng thời điểm thị trường biến động mạnh. Tiền mặt lúc này chính là quyền lựa chọn.

Có một chi tiết tôi cho rằng đáng giá hơn cả mức giảm 1,62 điểm VN-Index giảm nhưng cuối phiên lại hồi mạnh từ mức thấp, trong khi độ rộng từ 83/192 chuyển thành 149/152. Đây là biểu hiện rõ của cầu bắt đáy xuất hiện nhưng cầu bắt đáy khác hoàn toàn với dòng tiền xác nhận xu hướng tăng. Cầu bắt đáy chỉ nói rằng “ở mức giá này đã có người muốn mua” còn dòng tiền xác nhận phải nói “ở mức giá cao hơn vẫn có người sẵn sàng mua.” Đây chính là điều chúng ta cần quan sát trong những phiên tiếp theo.

Sau cú giảm hơn 64 điểm trong hai phiên, phiên 17/8 đem đến một thông điệp tương đối rõ là bên bán đang mệt nhưng bên mua vẫn chưa đủ tự tin. VN-Index giảm nhẹ 1,62 điểm với độ rộng gần cân bằng, một số cổ phiếu bắt đầu hồi phục, thanh khoản giảm mạnh. Tất cả cho thấy thị trường đã chuyển từ trạng thái bán tháo → dò đáy nhưng chưa thể chuyển sang dò đáy → tăng trở lại. Vì vậy, tôi cho rằng 1.720-1.730 điểm là vùng chiến đấu quan trọng nhất trong vài phiên tới. Nếu giữ được vùng này và xuất hiện một phiên hồi phục có thanh khoản tăng + độ rộng mở rộng + nhóm dẫn dắt quay lại, thị trường sẽ có cơ sở hình thành đáy 2. Ngược lại, nếu 1.720 bị xuyên thủng với thanh khoản lớn, câu chuyện sẽ chuyển sang một kịch bản khác. Điều đáng làm lúc này không phải là đoán đáy. Hãy quan sát ai đang mua khi thị trường giảm bởi khi VN-Index thực sự tạo đáy, dòng tiền sẽ luôn để lại dấu chân trước khi chỉ số xác nhận và trong một thị trường vừa trải qua cú rơi hơn 64 điểm, kiên nhẫn thêm vài phiên có thể đáng giá hơn rất nhiều so với việc cố mua sớm hơn vài phần trăm.