MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Xuất nhập khẩu Việt Nam: Ai đang dẫn dắt chu kỳ mới – và ai sẽ bị bỏ lại phía sau?

Nếu Phần I cho thấy bức tranh tổng quan về quy mô và vai trò của xuất nhập khẩu trong nền kinh tế, thì Phần II đi sâu vào “ai tăng – ai chậm – ai rủi ro”, và quan trọng hơn: vì sao không thể nhìn ngành này theo một đường thẳng tuyến tính.

1. 8 năm biến động: ngành dẫn dắt thay đổi theo “cú sốc”, không theo quán tính

Giai đoạn 2017–2025 là một chuỗi các cú sốc nối tiếp:

- Chiến tranh thương mại Mỹ–Trung

- Xu hướng China+1 & làn sóng FDI mở công suất

- Xung đột Nga–Ukraine và tái cấu trúc chuỗi cung ứng

- COVID-19, lạm phát toàn cầu, tồn kho cao tại Mỹ–EU

- Rủi ro chính sách: thuế “reciprocal”, truy xuất nguồn gốc, chống transshipment

Hệ quả là vai trò dẫn dắt xuất khẩu liên tục dịch chuyển. Ngành hưởng lợi ở pha này có thể suy yếu nhanh ở pha kế tiếp nếu driver tăng trưởng không còn phù hợp. Đây là lý do vì sao ngoại suy quá khứ cho ngành XNK thường dẫn tới sai lầm trong đầu tư.

2. Khung “driver-first”: chìa khóa đọc đúng triển vọng ngành

Thay vì nhìn xuất nhập khẩu như một khối đồng nhất, chúng tôi sử dụng khung “động lực dẫn dắt trước – ngành hưởng lợi sau”, quy đổi bối cảnh vĩ mô thành 4 nhóm driver chính, mỗi driver tác động khác nhau tới từng ngành:

(1) China+1 & FDI – tăng trưởng dẫn bởi công suất (capacity-led)

- Đây là động lực bền nhất trong chu kỳ hiện tại. Tăng trưởng đến từ mở rộng năng lực sản xuất, ít phụ thuộc tồn kho tiêu dùng ngắn hạn.

- Hưởng lợi rõ rệt:

Điện tử – CNTT, Máy móc & thiết bị công nghiệp, Phương tiện vận tải

- Phân hóa:

Xơ sợi dệt – hưởng lợi gián tiếp nhưng nhạy với chu kỳ đơn hàng may mặc

- Điều kiện sống còn:

Có substantial transformation tại Việt Nam, không chỉ gia công lắp ráp.

Đây là nhóm ngành nhà đầu tư nên theo dõi dòng FDI thực tế, tỷ lệ nội địa hóa, kế hoạch mở công suất, thay vì chỉ nhìn kim ngạch xuất khẩu.

(2) Mỹ siết xuất xứ – cuộc chơi của “compliance moat”

- Xuất khẩu sang Mỹ bước sang pha mới: không còn chỉ là giá rẻ, mà là hồ sơ – truy xuất – quy trình.

- Hưởng lợi:

Thủy sản, Nông nghiệp, Lâm nghiệp – chuỗi khép kín, vùng nguyên liệu, hồ sơ lô hàng rõ ràng.

- Phân hóa mạnh:

Điện tử, máy móc, phương tiện vận tải – phụ thuộc tỷ lệ linh kiện Trung Quốc và BOM.

- Rủi ro cao:

Dệt may, đồ gỗ, thép, VLXD nếu tỷ trọng Mỹ lớn và chuỗi cung ứng nhiều tầng.

(3) Giá dầu & hàng hóa – câu chuyện “điểm rơi chu kỳ”

- Với nhóm commodity-linked, biên lợi nhuận quan trọng hơn tăng trưởng doanh thu.

- Tích cực theo chu kỳ:

Phân bón – phụ thuộc giá khí, cân bằng cung–cầu.

- Phân hóa:

Nhựa, cao su, hóa chất – ai chuyển giá nhanh sẽ sống sót.

- Rủi ro:

Doanh nghiệp không kiểm soát được feedstock hoặc hợp đồng đầu ra cứng nhắc.

Nhà đầu tư cần theo dõi giá đầu vào – hợp đồng bán – độ trễ chuyển giá, không chỉ kim ngạch.

3. Từ ngành hưởng lợi → doanh nghiệp hưởng lợi: bài toán biên lợi nhuận

Tăng trưởng ngành không đồng nghĩa tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.

Mô hình Xương cá (Fishbone Diagram) cho thấy biên lợi nhuận chỉ mở rộng khi DN kiểm soát được các “xương sống”:

- Nguồn cung & vùng nguyên liệu

- Chi phí logistics – kho bãi – thời gian giao hàng

- Cơ cấu sản phẩm: thô vs chế biến sâu

- Tài chính: lãi vay, tỷ giá, vốn lưu động

- Thị trường xuất khẩu & mức độ cạnh tranh

DN nào chỉ hưởng sóng ngành nhưng không kiểm soát chuỗi, tăng trưởng sẽ “chạy qua báo cáo doanh thu” và không đọng lại ở lợi nhuận.

4. Case study Thủy sản: chu kỳ cung–cầu–giá quyết định pha lợi nhuận

Ngành thủy sản là ví dụ điển hình cho tính chu kỳ:

5. Kết luận Phần II: Xuất nhập khẩu đang bước vào pha “chọn lọc”

- Driver vĩ mô quyết định ngành dẫn dắt

- Ngành hưởng lợi chưa chắc DN hưởng lợi

- Biên lợi nhuận là biến số quan trọng nhất trong chu kỳ mới

Nhà đầu tư cần chuyển từ câu hỏi:

“Ngành này có tăng trưởng không?” sang “Driver nào đang dẫn dắt – và DN nào kiểm soát được chuỗi giá trị?”

👉 Theo anh/chị, trong chu kỳ 2025–2026, nhóm ngành xuất khẩu nào sẽ giữ được biên lợi nhuận tốt nhất dù rủi ro chính sách gia tăng? Hãy để lại quan điểm ở phần bình luận và follow Quốc Việt để cập nhập series bài viết về ngành xuất nhập khẩu.