Xuất khẩu Việt trước rủi ro thuế mới từ Mỹ

VNDirect nhận định hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì triển vọng tích cực trong nửa cuối năm 2026 song các cuộc điều tra theo Mục 301 của Mỹ vẫn là rủi ro chính sách lớn đối với nhiều ngành.

Theo báo cáo chiến lược nửa cuối năm 2026 của VNDirect, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục duy trì động lực tích cực sau khi Mỹ áp dụng mức thuế tạm thời 10% trong thời hạn 150 ngày, kéo dài đến ngày 24/7.

Động thái này diễn ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên các mức thuế áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là không hợp pháp. Nhờ đó, thuế suất hiệu dụng đối với hàng hóa Việt Nam giảm còn khoảng 6,7%, thấp hơn đáng kể so với trước đây, trong khi hàng hóa Trung Quốc vẫn chịu mức thuế khoảng 23,1%.

Khoảng cách về thuế giúp Việt Nam tiếp tục duy trì lợi thế cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời củng cố vai trò là trung tâm sản xuất thay thế tại châu Á.

Thống kê cho thấy, 4 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng 20,3% so với cùng kỳ, riêng xuất khẩu sang Mỹ tăng tới 30% khi nhiều doanh nghiệp đẩy nhanh tiến độ giao hàng trước nguy cơ chính sách thương mại thay đổi.

Theo VNDirect, nhóm hưởng lợi rõ nhất gồm điện tử, máy móc và thiết bị, nhờ nhu cầu tích trữ hàng hóa của các nhà nhập khẩu Mỹ gia tăng.

Hai cuộc điều tra Mục 301 trở thành biến số lớn

Bên cạnh triển vọng tích cực, VNDirect lưu ý rủi ro lớn nhất hiện nay đến từ các cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974.

Sau khi các biện pháp thuế theo IEEPA bị hủy bỏ, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã khởi động hai cuộc điều tra mới, tập trung vào vấn đề dư thừa công suất sản xuất và lao động cưỡng bức.

Theo đánh giá của VNDirect, phạm vi điều tra khá rộng, bao phủ nhiều đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam và có thể ảnh hưởng đến phần lớn các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực.

Đáng chú ý, Mỹ đã công bố đề xuất áp thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa liên quan đến nội dung lao động cưỡng bức. Trong khi đó, các biện pháp liên quan đến tình trạng dư thừa công suất vẫn đang trong quá trình xem xét, khiến mức độ bất định chính sách tiếp tục ở mức cao.

Điều này đồng nghĩa, dù mức thuế tạm thời 10% đang tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nguy cơ chi phí thương mại tăng lên nếu các kết luận điều tra được ban hành theo hướng bất lợi.

Tác động phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp

Nếu các cuộc điều tra dẫn đến các biện pháp thương mại mới, tác động sẽ không diễn ra đồng đều.

Các doanh nghiệp có chuỗi cung ứng minh bạch, tỷ lệ nội địa hóa cao và thị trường xuất khẩu đa dạng được đánh giá sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn.

Trong khi đó, những ngành phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ hoặc sử dụng nguyên liệu nhập khẩu với tỷ trọng cao có thể chịu áp lực về biên lợi nhuận nếu phát sinh thêm chi phí thuế quan.

VNDirect cho rằng triển vọng xuất khẩu của Việt Nam trong nửa cuối năm vẫn tích cực nhờ lợi thế cạnh tranh hiện hữu. Tuy nhiên, kết quả cuối cùng của các cuộc điều tra theo Mục 301 sẽ là yếu tố quyết định đối với nhiều ngành xuất khẩu trong thời gian tới, đặc biệt khi chính sách thương mại của Mỹ tiếp tục thay đổi nhanh dưới nhiệm kỳ mới của Tổng thống Donald Trump.