Xóa sổ "nhà dị dạng"

Khi tư duy làm đường cũ chỉ lo giải tỏa mặt đường mà bỏ quên không gian hai bên, Hà Nội đang tự đẩy mình vào cái bẫy đô thị nhem nhuốc, nơi các công trình chắp vá thách thức cả luật pháp lẫn mạng sống của người dân.

Sau mỗi dự án mở đường, nhiều tuyến phố tại Hà Nội lại xuất hiện những căn nhà siêu mỏng, siêu méo với hình dạng bất thường. Trong khi đó, các khu tập thể cũ vẫn tồn tại dày đặc những "chuồng cọp" cơi nới trái phép, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và làm xấu mỹ quan đô thị.

Theo TS.KTS Ngô Doãn Đức, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đây không phải câu chuyện mới. Vấn đề đã tồn tại nhiều năm nhưng chưa được xử lý triệt để do liên quan đến quyền lợi người dân và những bất cập trong công tác quy hoạch.

Ông cho rằng nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc nhiều dự án giao thông chỉ tập trung mở đường mà chưa tính toán đồng bộ không gian kiến trúc và cảnh quan hai bên tuyến.

"Nếu chỉ làm đẹp mặt đường mà bỏ quên hai bên tuyến phố thì nhà siêu mỏng, siêu méo sẽ còn tái diễn", ông nhận định.

Vị chuyên gia đề xuất Hà Nội cần chủ động thu hồi quỹ đất rộng hơn phạm vi mặt cắt đường ngay từ đầu. Phần diện tích bổ sung sẽ được sử dụng để tái cấu trúc không gian đô thị, tạo điều kiện xây dựng các công trình đồng bộ sau khi tuyến đường hoàn thành.

Theo ông, đây là mô hình đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công, giúp hình thành những tuyến phố hiện đại thay vì để lại các "vết cắt" nham nhở giữa lòng đô thị.

Nhà méo không chỉ xấu mà còn nguy hiểm

Dưới góc độ kỹ thuật, ông Tống Văn Nga, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, cảnh báo nhiều công trình siêu mỏng, siêu méo tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn kết cấu.

Theo ông, khi một ngôi nhà bị cắt xén diện tích sau giải phóng mặt bằng, hệ thống chịu lực ban đầu có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên trên thực tế, không ít chủ sở hữu vẫn cải tạo, nâng tầng hoặc tiếp tục sử dụng để kinh doanh.

"Nhiều công trình chỉ còn diện tích rất nhỏ nhưng vẫn được sửa chữa để khai thác. Khi kết cấu thay đổi, rủi ro kỹ thuật sẽ cao hơn rất nhiều nếu không được tính toán bài bản", ông nói.

Đặc biệt, các lô đất méo mó, bất thường khiến việc bố trí cột, móng và hệ chịu lực trở nên khó khăn hơn, làm gia tăng nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng lâu dài.

"Chuồng cọp" đối mặt mức phạt tới 80 triệu đồng

Ở góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Trọng Giáp cho biết những diện tích đất còn lại sau giải phóng mặt bằng nhưng không đủ điều kiện xây dựng có thể được hợp thửa với các lô đất liền kề hoặc chuyển nhượng theo quy định.

Trường hợp không thể hợp thửa, người dân có thể đề nghị Nhà nước thu hồi và bồi thường theo Luật Đất đai 2024.

Đối với tình trạng cơi nới, xây dựng "chuồng cọp" tại các khu chung cư, luật sư Giáp khẳng định đây là hành vi vi phạm pháp luật về nhà ở và xây dựng.

Theo quy định hiện hành, tổ chức vi phạm có thể bị xử phạt từ 60-80 triệu đồng, cá nhân bị phạt từ 30-40 triệu đồng. Ngoài xử phạt hành chính, người vi phạm còn buộc tháo dỡ công trình trái phép và khôi phục hiện trạng ban đầu.

Trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng về người hoặc tài sản, cá nhân liên quan còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Muốn phố đẹp phải xử tận gốc

Các chuyên gia cùng chung nhận định rằng nhà siêu mỏng, siêu méo hay "chuồng cọp" chỉ là biểu hiện của những bất cập trong quy hoạch và quản lý đô thị.

Nếu không thay đổi cách tiếp cận từ khâu lập quy hoạch, giải phóng mặt bằng đến quản lý xây dựng, những công trình dị dạng sẽ tiếp tục xuất hiện sau mỗi dự án mở đường mới.

Một đô thị văn minh không chỉ được đo bằng những tuyến đường rộng hơn, mà còn ở khả năng kiến tạo không gian sống đồng bộ, an toàn và bền vững cho người dân.