Việt Nam thắng lớn trong cuộc đua AI?

Làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình chuỗi cung ứng khu vực, đưa Việt Nam từ điểm đến gia công trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất AI toàn cầu. Cơ hội mở ra cho nhiều nhóm doanh nghiệp, song cũng đi kèm không ít thách thức về hạ tầng, nhân lực và biến động thương mại quốc tế.

HSBC đánh giá Việt Nam là quốc gia có tốc độ gia tăng thị phần thương mại AI nhanh nhất thế giới trong một thập kỷ qua. Đây có thể trở thành động lực mới cho xuất khẩu, FDI và nhiều ngành công nghệ trong nước.

Theo Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam Tim Evans, phát triển trí tuệ nhân tạo đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng và thương mại tại châu Á. Thương mại nội vùng châu Á về các mặt hàng liên quan AI như chip bán dẫn, linh kiện và thiết bị đạt gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, gấp đôi so với giai đoạn trước đại dịch. Nhóm hàng này chiếm khoảng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu khu vực, tăng mạnh từ mức 19% một thập kỷ trước. AI đang thúc đẩy hội nhập khu vực thông qua các hành lang sản xuất mới giữa Bắc Á và Đông Nam Á.

HSBC đánh giá Việt Nam là nền kinh tế có bước tiến nhanh nhất trong chuỗi giá trị AI toàn cầu trong một thập kỷ qua. Thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam đối với các thiết bị liên quan AI tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% vào năm 2025, mức tăng cao nhất thế giới. Trong quý I/2026, Đài Loan ghi nhận thâm hụt thương mại theo quý với Việt Nam, với kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam tăng 173% trong ba tháng đầu năm, chủ yếu ở nhóm máy móc và thiết bị điện. Xuất khẩu Hàn Quốc sang Việt Nam cũng ghi nhận mức tăng mạnh nhất Đông Nam Á đầu năm 2026.

Việt Nam đã ban hành chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn với mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư đến năm 2030, xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng dài hạn. Nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế đã mở rộng đầu tư vào đóng gói, kiểm thử bán dẫn, sản xuất điện tử và nghiên cứu phát triển tại Việt Nam. Dòng vốn FDI công bố vào lĩnh vực trung tâm dữ liệu toàn cầu vượt 270 tỷ USD trong năm 2025, với Đông Nam Á ngày càng thu hút tỷ trọng lớn hơn.

Với dân số trẻ, lực lượng lao động tiếp cận công nghệ tốt và hệ sinh thái doanh nghiệp phát triển nhanh, Việt Nam có tiềm năng trở thành cả trung tâm sản xuất lẫn thị trường tiêu thụ sản phẩm AI. Tuy nhiên, suy giảm đầu tư toàn cầu vào AI, kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ hơn và biến động giá bán dẫn có thể tác động trực tiếp đến sản xuất và xuất khẩu. Một phần tăng trưởng hiện nay có thể đến từ xu hướng doanh nghiệp đẩy nhanh đơn hàng trước khi nhu cầu trở lại bình thường.

Theo Tim Evans, thách thức lớn nhất không chỉ là duy trì vai trò trung tâm sản xuất phần cứng AI mà còn xây dựng hệ sinh thái AI hoàn chỉnh, bao gồm nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng số, hoạt động nghiên cứu và khả năng ứng dụng AI trong doanh nghiệp. Quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng tại châu Á tiếp tục diễn ra, trong khi các hiệp định thương mại như RCEP và CPTPP giúp giảm rào cản thương mại. Nếu tận dụng tốt cơ hội, thành quả của Việt Nam sẽ được đo bằng năng suất doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế, không chỉ kim ngạch xuất khẩu.