Việt Nam bị Mỹ đưa vào nhóm vi phạm sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất

Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) trong Báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026 đã đưa Việt Nam vào nhóm “Priority Foreign Country” (PFC) – mức đánh giá nghiêm trọng nhất liên quan đến vi phạm sở hữu trí tuệ. Đây là lần đầu tiên Việt Nam bị xếp vào nhóm này sau nhiều năm nằm trong diện theo dõi.

Động thái trên được xem là tín hiệu cảnh báo mạnh mẽ đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh sở hữu trí tuệ đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trong thương mại toàn cầu.

Mỹ lo ngại nhiều vấn đề về thực thi sở hữu trí tuệ

Theo đánh giá của USTR, Việt Nam chưa đạt được những tiến triển đủ rõ rệt trong việc thực thi các quy định bảo hộ sở hữu trí tuệ. Báo cáo đặc biệt nhấn mạnh 3 vấn đề lớn.

Thứ nhất là tình trạng vi phạm bản quyền số. Một số nền tảng phát sóng lậu phim ảnh và thể thao như Xoilac TV hay Fmovies tiếp tục hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau dù đã bị chặn trước đó.

Thứ hai là vấn nạn hàng giả, hàng nhái trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Mỹ cho rằng việc xử lý hiện nay chưa đủ sức răn đe, khiến tình trạng vi phạm vẫn diễn ra phổ biến.

Thứ ba là những hạn chế trong công tác kiểm soát tại biên giới. USTR cho rằng lực lượng hải quan Việt Nam hiện chưa có đầy đủ thẩm quyền để chủ động tạm dừng thủ tục đối với các lô hàng quá cảnh có dấu hiệu giả mạo hoặc vi phạm sở hữu trí tuệ.

Nguy cơ điều tra thương mại và siết hàng xuất khẩu

Theo quy trình, trong vòng 30 ngày tới, USTR sẽ xem xét khả năng mở cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974.

Nếu cuộc điều tra được triển khai, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ có thể đối mặt với nhiều biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn tại cửa khẩu. Ngoài ra, Mỹ cũng có thể áp dụng các biện pháp thuế quan nhằm tạo sức ép trong đàm phán thương mại song phương.

Điều này làm gia tăng rủi ro cho các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, dệt may, gia công và thương mại điện tử.

Doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy

Các chuyên gia nhận định việc bị đưa vào nhóm PFC là lời cảnh báo cho thấy sở hữu trí tuệ không còn là vấn đề mang tính hình thức, mà đã trở thành “luật chơi” bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp Việt được khuyến nghị nhanh chóng rà soát toàn bộ tài sản sở hữu trí tuệ, bao gồm nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và đặc biệt là tình trạng sử dụng phần mềm có bản quyền trong hoạt động sản xuất, thiết kế và kỹ thuật.

Bên cạnh đó, các hợp đồng hợp tác với đối tác nước ngoài cần được bổ sung các điều khoản chặt chẽ liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ nhằm tránh tranh chấp hoặc nguy cơ bị từ chối đơn hàng.

Đối với các doanh nghiệp gia công OEM, yêu cầu chứng minh quyền sử dụng hợp pháp đối với thiết kế, thương hiệu và mẫu mã sản phẩm sẽ ngày càng khắt khe hơn.

Giới chuyên gia cho rằng doanh nghiệp nào thích nghi sớm với các tiêu chuẩn quốc tế về sở hữu trí tuệ sẽ có lợi thế lớn trong hoạt động xuất khẩu. Ngược lại, những doanh nghiệp chậm thay đổi có thể phải đối mặt với nhiều rào cản pháp lý tại thị trường Mỹ trong thời gian tới.