Vì sao người Việt phải mua vàng đắt hơn thế giới? Góc nhìn chuyên gia về “nút thắt” nhập khẩu và kỳ vọng thị trường minh bạch

Tại Diễn đàn “Thị trường vàng Việt Nam: Thuận lợi và thách thức trong giai đoạn mới” ngày 24/11, TS. Lê Xuân Nghĩa – thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng – đã nêu ra một loạt thực trạng đáng chú ý. Theo ông, nhiều năm duy trì cơ chế độc quyền nhập khẩu vàng miếng là nguyên nhân quan trọng khiến giá vàng trong nước bị đẩy lên cao bất thường, thậm chí cao hơn cả Mỹ và châu Âu trong khi thu nhập người dân lại thấp hơn rất nhiều.

 

Người Việt phải mua vàng đắt dù thu nhập thấp: “Một nghịch lý kéo dài”

TS. Lê Xuân Nghĩa cho biết phần lớn nguồn cung vàng trong nước hiện nay đến từ nhập lậu, ước tính khoảng 30–50 tấn mỗi năm, chiếm tới 75% lượng vàng tích trữ theo số liệu của Hội đồng Vàng Thế giới. Nguyên nhân sâu xa, theo ông, là vì 10 năm nay Ngân hàng Nhà nước gần như không nhập khẩu vàng miếng, hoặc nhập với số lượng không đáng kể.

Hệ quả là người dân – vốn có nhu cầu tích trữ vàng để bảo toàn giá trị – buộc phải mua vàng nhập lậu, thiếu chuẩn, thiếu minh bạch và giá thì luôn cao hơn thế giới 20% trở lên.

Ông Nghĩa nhấn mạnh:

“Cơ quan quản lý không nhập vàng chính thức, người dân phải mua vàng nhập lậu. Điều này là vô lý. Không thể quản thị trường bằng tư duy siết chặt nhưng lại bỏ qua quyền lợi của người dân.”

Ông đặt vấn đề: Việt Nam mỗi năm chi 11 tỷ USD để nhập xì gà, rượu ngoại, mỹ phẩm – nhưng lại xem việc nhập vàng như một điều “nghiêm trọng”. Trong khi đó, nếu nhập 50 tấn vàng chính ngạch, tổng ngoại tệ cần chỉ khoảng 5 tỷ USD, không phải con số gây rủi ro cho nền kinh tế.

Vàng trong dân không phải đầu cơ: “Tiết kiệm là văn hoá”

Nhiều tổ chức từng đề xuất huy động khoảng 500 tấn vàng trong dân để phục vụ nền kinh tế. Tuy nhiên, theo TS. Lê Xuân Nghĩa, đây là tài sản tiết kiệm có tính truyền thống, không thể coi là hành động đầu cơ hay đổ lỗi cho người dân.

Ông phân tích:

Cung vàng toàn cầu chỉ tăng 1,2–1,5%/năm

Trong khi cung tiền lại tăng 3,5–4,5%/năm

Do đó, vàng tăng giá là điều tự nhiên, và việc người dân nắm giữ vàng để phòng vệ là hành vi hợp lý.

Nhưng chính sự hạn chế nguồn cung hợp pháp đã khiến giá vàng trong nước liên tục cao bất thường, kéo theo buôn lậu và đầu cơ chênh lệch giá.

Bỏ độc quyền nhập khẩu vàng: Bước ngoặt quan trọng nhưng cần làm nhanh

Quy định mới đã chính thức xoá bỏ độc quyền sản xuất và nhập khẩu vàng miếng, mở ra cơ hội hình thành một thị trường minh bạch và cạnh tranh hơn.

Theo TS. Nghĩa, đây là điều kiện tiên quyết để:

Giảm chênh lệch giá với thế giới

Hạn chế buôn lậu

Giúp người dân mua vàng đúng giá trị thực

Ông nhấn mạnh sự cấp bách:

“Nếu triển khai chậm, vàng nhập chính thức và vàng nhập lậu sẽ tiếp tục cạnh tranh trực diện. Người Việt thu nhập thấp lại phải mua vàng đắt hơn người nước ngoài – vô lý vô cùng.”

Giải pháp được đề xuất: Nới quyền nhập khẩu – lập sàn vàng – minh bạch giá

TS. Lê Xuân Nghĩa đề xuất một loạt giải pháp để đưa thị trường vàng vào khuôn khổ bền vững:

1. Mở rộng quyền nhập khẩu và xuất khẩu cho nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện

Đây là biện pháp căn cơ để phá thế độc quyền, đồng thời tạo nguồn cung ổn định và minh bạch.

2. Thành lập sàn giao dịch vàng vật chất

Tại đây, giá vàng bán sỉ sẽ được công khai theo chuẩn quốc tế. Các doanh nghiệp mua sỉ, chế tác hay bán lẻ đều dựa trên cùng một giá tham chiếu minh bạch.

Ông Nghĩa nói:

“Khi sàn công bố giá minh bạch mỗi ngày, người dân tự biết giá bán lẻ hợp lý là bao nhiêu. Sẽ không còn cảnh mù mờ, thao túng hay chênh lệch vô lý.”

3. Kiểm soát buôn lậu bằng nghiệp vụ, không phải bằng siết cung

Ông cho rằng việc cấp hạn mức nhập khẩu chỉ giải quyết tình thế, không giải quyết tận gốc. Thị trường chỉ bình ổn khi nguồn cung hợp pháp dồi dào và dễ tiếp cận.

Quan điểm trái chiều: Sàn vàng có giảm chênh lệch giá?

Trong khi TS. Nghĩa đặt nhiều kỳ vọng vào việc lập sàn vàng vật chất, TS. Nguyễn Đức Độ – Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính – cho rằng kỳ vọng này có thể quá lạc quan.

Theo ông:

Chênh lệch giá vàng vật chất vẫn phụ thuộc cung – cầu và sự can thiệp của Nhà nước, không phụ thuộc mô hình giao dịch.

Vàng tài khoản luôn đi theo giá thế giới, nhưng biến động rất mạnh, tiềm ẩn rủi ro và có thể hút vốn khỏi hệ thống ngân hàng.

TS. Độ lưu ý rằng việc công khai giao dịch trên sàn giúp minh bạch, nhưng không làm giảm lượng vàng tích trữ trong dân, bởi không có cơ chế xác định hay kiểm kê tài sản vàng của từng cá nhân.

Kết luận: Thị trường vàng cần minh bạch – cạnh tranh – đủ nguồn cung

Cả hai chuyên gia đều đồng thuận rằng thị trường vàng Việt Nam đang đứng trước thời điểm bản lề. Việc bỏ độc quyền nhập khẩu vàng miếng là bước tiến quan trọng, nhưng để giá vàng tiệm cận thế giới, cần:

Minh bạch thông tin

Nguồn cung chính ngạch đầy đủ

Cơ chế thị trường rõ ràng

Kiểm soát buôn lậu hiệu quả

Điều cốt lõi, theo TS. Lê Xuân Nghĩa, là không để người dân – vốn có thu nhập thấp hơn nhiều quốc gia – tiếp tục phải mua vàng với giá cao hơn Mỹ và châu Âu.