Vì sao cú tăng lãi suất lịch sử của Nhật Bản không cứu nổi đồng yên?

Bất chấp việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) nâng lãi suất lên mức cao nhất trong vòng ba thập kỷ, đồng yên vẫn tiếp tục suy yếu, cho thấy thị trường đang kỳ vọng những cam kết mạnh mẽ và rõ ràng hơn về lộ trình thắt chặt chính sách tiền tệ trong thời gian tới.

Ngày 19/12, Hội đồng chính sách của BoJ dưới sự dẫn dắt của Thống đốc Kazuo Ueda đã nhất trí nâng lãi suất chuẩn thêm 0,25 điểm phần trăm, lên mức 0,75% – đúng như dự báo của giới phân tích. Đây được xem là một quyết định mang tính lịch sử, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình chấm dứt chính sách tiền tệ siêu nới lỏng kéo dài nhiều năm của Nhật Bản.

Tuy nhiên, phản ứng của thị trường lại không tích cực như kỳ vọng. Ngay sau phát biểu của Thống đốc Ueda, đồng yên suy yếu mạnh, trượt qua mốc 157,10 yên/USD, so với vùng 155,80 yên/USD trước thời điểm công bố quyết định.

Thị trường thất vọng vì thiếu thông điệp “diều hâu”

BoJ khẳng định chu kỳ tăng lãi suất sẽ tiếp tục nếu các điều kiện kinh tế và lạm phát diễn biến đúng như dự báo. Ngân hàng trung ương này cũng đánh giá lạm phát cơ bản đang duy trì đà tăng ở mức vừa phải và ổn định hơn so với các giai đoạn trước.

Tuy vậy, giới đầu tư cho rằng những thông điệp trên vẫn còn quá thận trọng. Trong buổi họp báo, Thống đốc Ueda nhấn mạnh BoJ sẽ “đưa ra quyết định phù hợp tại từng cuộc họp”, đồng thời cho biết tốc độ tăng lãi suất sẽ phụ thuộc vào diễn biến kinh tế và giá cả trong thực tế.

Khi được hỏi về mức “lãi suất trung lập” – ngưỡng mà chính sách tiền tệ không còn mang tính kích thích hay kìm hãm tăng trưởng – ông Ueda thừa nhận đây là một khái niệm khó xác định chính xác. BoJ hiện ước tính lãi suất trung lập của Nhật Bản nằm trong khoảng 1%–2,5%, cao hơn đáng kể so với mức hiện tại.

“Lãi suất hiện nay vẫn thấp hơn đáy của khoảng trung lập, nhưng việc xác định chính xác mức này là không hề dễ dàng”, ông Ueda nói.

Đồng yên chịu áp lực, BoJ đứng trước bài toán khó

Theo các chuyên gia, chính sự dè dặt trong thông điệp của BoJ đã khiến thị trường thất vọng. Ông Masamichi Adachi, nhà kinh tế trưởng Nhật Bản tại UBS Securities và cựu quan chức BoJ, nhận định rằng thị trường mong đợi tín hiệu “diều hâu” rõ ràng hơn.

“BoJ thừa nhận lãi suất thực vẫn ở mức rất thấp, đồng nghĩa với việc còn dư địa để tăng. Tuy nhiên, cách phát biểu của Thống đốc Ueda lại khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại chu kỳ tăng lãi suất có thể kết thúc sớm”, ông Adachi phân tích.

Đà suy yếu của đồng yên trong thời gian gần đây được xem là yếu tố then chốt buộc BoJ phải phát tín hiệu hành động sớm hơn. Tháng trước, đồng tiền này đã rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 10 tháng, tiến sát mốc 160 yên/USD, khiến giới chức tài chính Nhật Bản liên tục đưa ra cảnh báo.

Đồng nội tệ suy yếu làm gia tăng chi phí nhập khẩu, qua đó gây áp lực lên lạm phát và chi phí sinh hoạt – vấn đề vốn đang khiến dư luận Nhật Bản bất mãn trong thời gian qua.

Thách thức chính trị và kinh tế đan xen

Chi phí sinh hoạt leo thang từng là nguyên nhân khiến đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền chịu tổn thất trong các cuộc bầu cử gần đây. Trong bối cảnh đó, BoJ phải đối mặt với bài toán khó: vừa kiềm chế lạm phát, vừa tránh gây cú sốc cho tăng trưởng và thị trường tài chính.

Quyết định tăng lãi suất ngày 19/12 cho thấy BoJ đang từng bước thoát khỏi chính sách tiền tệ siêu nới lỏng, nhưng phản ứng của đồng yên cho thấy chừng đó vẫn chưa đủ để trấn an thị trường. Giới đầu tư hiện chờ đợi những tín hiệu cứng rắn và nhất quán hơn về lộ trình tăng lãi suất trong năm 2026 – yếu tố được xem là chìa khóa để đồng yên có thể thực sự đảo chiều.