Trung Quốc "ngư ông đắc lợi" giữa khói lửa Iran

Việc chỉ phụ thuộc 6% vào dầu mỏ vùng Vịnh cùng hệ sinh thái xe điện khổng lồ đang trở thành "bộ đệm" an toàn, giúp hàng hóa Trung Quốc giữ giá cạnh tranh và kéo dòng đơn hàng quốc tế rời bỏ Đông Nam Á để quay trở lại đại lục.

Xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran đang tạo ra những tác động trái chiều lên kinh tế toàn cầu. Trong khi nhiều quốc gia chịu sức ép từ giá năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng, Trung Quốc lại nổi lên như bên có lợi thế tương đối trong cuộc đua xuất khẩu.

Nhờ nguồn dự trữ dầu dồi dào và hệ thống cung ứng năng lượng nội địa ổn định, các nhà máy Trung Quốc duy trì được nhịp sản xuất, tránh được cú sốc chi phí quá lớn như nhiều nền kinh tế khác. Đồng thời, chiến lược đầu tư dài hạn vào năng lượng tái tạo đang phát huy hiệu quả, tạo thêm “lớp đệm” cho nền sản xuất.

Theo Fred Neumann, cú sốc năng lượng hiện tại có thể mở ra cơ hội để Trung Quốc gia tăng thị phần xuất khẩu toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh các đối thủ chịu chi phí đầu vào cao hơn.

Trong những năm gần đây, xuất khẩu đã trở thành trụ cột quan trọng của kinh tế Trung Quốc, bù đắp cho sự suy yếu của nhu cầu nội địa. Đà tăng này tiếp tục được duy trì khi kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh ngay từ đầu năm 2026.

Song song, Bắc Kinh đẩy mạnh đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao như xe điện và năng lượng sạch, giúp nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế. Theo Capital Economics, tăng trưởng xuất khẩu năm nay có thể vượt dự báo trước đó nhờ tác động từ chiến sự.

Một yếu tố then chốt nằm ở cấu trúc năng lượng. Chỉ một phần nhỏ nhu cầu của Trung Quốc phụ thuộc vào dầu từ Trung Đông, giúp nền kinh tế này giảm thiểu tác động trực tiếp từ biến động giá dầu. Theo Xiangrong Yu, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng có thể giúp Trung Quốc lặp lại kịch bản mở rộng thị phần như thời kỳ dịch Covid-19.

Thực tế thị trường cũng ghi nhận sự dịch chuyển đơn hàng. Tại nhiều trung tâm sản xuất, các doanh nghiệp cho biết nhu cầu từ Mỹ và châu Âu đang tăng trở lại, khi khách hàng lo ngại rủi ro nguồn cung tại Đông Nam Á – khu vực phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu.

Xu hướng “Trung Quốc+1” vì thế có dấu hiệu chững lại, thậm chí đảo chiều trong ngắn hạn. Một số đơn hàng đã quay lại Trung Quốc nhằm đảm bảo tiến độ và ổn định chi phí.

Ở góc độ dài hạn, khủng hoảng năng lượng còn thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và xe điện – những lĩnh vực Trung Quốc đang chiếm ưu thế toàn cầu. Điều này tiếp tục củng cố vị thế của nước này trong chuỗi giá trị sản xuất.

Tuy nhiên, lợi thế không hoàn toàn tuyệt đối. Giá nguyên liệu đầu vào tăng vẫn gây áp lực lên biên lợi nhuận doanh nghiệp. Theo Huang Yiping, lạm phát nhập khẩu có thể xuất hiện, tạo thêm gánh nặng chi phí cho nền kinh tế.

Thực tế, một số doanh nghiệp đã bắt đầu chịu tác động khi giá nguyên liệu tăng mạnh, buộc phải chia sẻ chi phí với khách hàng hoặc chấp nhận giảm lợi nhuận.

Ngoài ra, nhu cầu tiêu dùng trong nước vẫn là biến số quan trọng. Nếu thị trường nội địa tiếp tục suy yếu, doanh nghiệp sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào xuất khẩu. Tuy nhiên, môi trường toàn cầu bất ổn cũng khiến khả năng hấp thụ hàng hóa bị hạn chế.

Theo Goldman Sachs, Trung Quốc vẫn có thể gia tăng thị phần xuất khẩu, nhưng tốc độ tăng trưởng sẽ thấp hơn so với kịch bản không có xung đột.

Tổng thể, chiến sự Iran đang tạo ra một “cửa sổ cơ hội” cho xuất khẩu Trung Quốc, nhưng đi kèm là những rủi ro không nhỏ. Lợi thế về năng lượng giúp nước này giữ nhịp, song triển vọng dài hạn vẫn phụ thuộc vào sức cầu toàn cầu và khả năng kiểm soát chi phí.