Thương mại điện tử: Cuộc chiến không khoan nhượng giữa những gã khổng lồ

Các “ông lớn” thương mại điện tử đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt nhất từ trước tới nay, tung ra loạt chiến lược nhằm giành thị phần trong bối cảnh cuộc chơi ngày càng khắt khe. Nếu người tiêu dùng hưởng lợi từ cuộc đua giảm giá và dịch vụ, thì người bán lại oằn mình trước sức ép chi phí, chiết khấu và biên lợi nhuận co hẹp.

Thương mại điện tử Việt Nam đã đi một chặng đường dài từ vài sàn giao dịch thử nghiệm để trở thành thị trường tỷ đô sôi động, đạt quy mô 25 tỷ USD chỉ sau hơn một thập kỷ. Mua sắm trực tuyến không còn giới hạn ở giới trẻ hay cư dân thành thị. Cơn “sóng” online đã lan tới cả vùng nông thôn, miền núi, nơi những người như bà Đào Thị Hòa (Hà Tĩnh) cũng thành thạo săn mã giảm giá, xem livestream và đặt hàng không khác gì cư dân phố thị. Sự thay đổi hành vi tiêu dùng này là minh chứng rõ ràng nhất cho sự phổ cập và tiện ích vượt trội của kênh mua sắm mới.

Cuộc chiến khốc liệt: Tái cấu trúc thị trường và sự áp đảo của "Bộ tứ"

Sau thời kỳ bùng nổ với hàng chục sàn giao dịch ra đời rồi nhanh chóng rời cuộc chơi (như Sendo, Vật Giá), thị trường bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ. Sân chơi giờ đây được định hình bởi bốn "ông lớn" trong và ngoài nước:

Shopee: Dẫn đầu với 56% thị phần (hết quý III/2025).

TikTok Shop: Dù gia nhập muộn (từ 2022), nền tảng này tăng trưởng thần tốc, chiếm 41% thị phần.

Lazada: Duy trì thị phần ổn định ở mức 3%.

Tiki: Thu hẹp hoạt động và thị phần giảm xuống dưới 1%.

Cuộc đua không chỉ dừng lại ở giảm giá sâu (50-90% trong các ngày đôi, Black Friday) mà đã lan sang một cuộc đua toàn diện về công nghệ, nội dung và hạ tầng. Các sàn mạnh tay "đốt tiền" vào livestream bán hàng, video ngắn (Shopping Entertainment) và hợp tác với hàng loạt KOL, KOC, thậm chí tài trợ cho các đại nhạc hội hoành tráng để thu hút người mua. Song song, họ dồn lực đầu tư khổng lồ vào hệ thống logistics, điển hình là việc SPX Express của Shopee phát triển trung tâm phân loại rộng 17ha hay Lazada vận hành kho phân loại gần 20.000m² tại TP.HCM.

Mặt trái của tấm huy chương: Ai được lợi, ai chịu sức ép?

Sự cạnh tranh khốc liệt giữa các sàn mang lại lợi ích lớn nhất cho người tiêu dùng – hàng hóa đa dạng, giá rẻ, giao hàng nhanh chóng và nhiều ưu đãi kèm theo, biến mua sắm thành một hình thức giải trí.

Tuy nhiên, lợi ích đi kèm rủi ro:

Rủi ro cho Người Mua: Tâm lý săn sale, chuộng hàng giá rẻ và tin tưởng mù quáng vào KOL/KOC dễ khiến người tiêu dùng sập “bẫy” hàng giả, hàng nhái. Các vụ việc bị khởi tố liên quan đến “chiến thần livestream” như Hằng Du Mục hay chủ kênh "Gia đình Hải Sen" vì lừa dối khách hàng, bán hàng giả đã phơi bày lỗ hổng quản lý chất lượng nghiêm trọng.

Áp lực đè nặng lên Người Bán: Người bán đang gồng mình đối phó với áp lực chi phí không ngừng leo thang. Việc các sàn liên tục điều chỉnh biểu phí (phí xử lý đơn hàng 3.000 đồng/đơn của TikTok Shop, phí hạ tầng của Shopee) khiến tổng chi phí đội lên đáng kể. Với một đơn hàng trị giá 300.000 đồng, người bán có thể mất hơn 50.000 đồng tiền phí. Áp lực này khiến nhiều shop phải ngừng kinh doanh, dẫn đến việc hơn 51.000 gian hàng đã rời sàn trong 9 tháng đầu năm 2025.

Hướng tới sự bền vững: Từ ‘đốt tiền’ đến ‘chất lượng’

Sau giai đoạn tăng trưởng nóng và "đốt tiền" giành thị phần, thương mại điện tử Việt Nam đang chuyển mình sang giai đoạn phát triển bền vững hơn. Với tốc độ tăng trưởng 25.5%/năm, quy mô thị trường dự kiến vượt 30 tỷ USD vào năm 2025.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số) và ông Trần Văn Trọng (VECOM) nhấn mạnh: Giai đoạn tới sẽ tập trung vào chất lượng, hạ tầng và niềm tin người tiêu dùng, đồng thời đẩy mạnh xuất khẩu trực tuyến.

Để thị trường phát triển an toàn và minh bạch, cần sự chung tay của ba bên:

Cơ quan quản lý: Hoàn thiện hành lang pháp lý, đảm bảo cân bằng lợi ích giữa người bán và người mua.

Doanh nghiệp: Xây dựng chiến lược dài hạn, cân bằng giữa chi phí ngắn hạn và lợi ích bền vững để tạo thương hiệu uy tín.

Người tiêu dùng: Nâng cao ý thức "chọn đúng, chọn đủ" (sàn uy tín, gian hàng chính hãng), tránh tâm lý mua rẻ bằng mọi giá, và cảnh giác với gian lận trực tuyến.

Chỉ khi ba bên cùng hành động có trách nhiệm, thị trường E-commerce Việt Nam mới thực sự an toàn, minh bạch và phát triển đúng với tiềm năng của mình.