Thuế tăng, cá tra phải "đổi bài"

Mức thuế chống bán phá giá POR21 tăng vọt tại Mỹ đang giáng đòn mạnh vào các doanh nghiệp thủy sản lớn. Đã đến lúc ngành cá tra buộc phải tái cấu trúc toàn diện, giảm phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ.

Việc Bộ Thương mại Mỹ (DOC) áp mức thuế POR21 chính thức cao hơn nhiều so với sơ bộ đang tạo sức ép lớn lên chi phí tài chính và biên lợi nhuận của các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu cá tra Việt Nam.

Kết quả rà soát hành chính lần thứ 21 đối với cá tra Việt Nam chính thức có hiệu lực tại Mỹ vào ngày 13 tháng 8 năm 2026. Các doanh nghiệp trong diện rà soát chịu mức thuế tăng đáng kể. Công ty Thủy sản Biển Đông chịu mức thuế 1 USD/kg, tăng từ 0,29 USD/kg. NTSF tăng từ 0,07 lên 0,38 USD/kg. Caseamex và Nam Việt chịu mức thuế 0,84 USD/kg, thay vì 0,23 USD/kg. Nhóm doanh nghiệp không đủ điều kiện hưởng thuế suất riêng phải gánh 2,39 USD/kg. Do Mỹ xếp Việt Nam vào nhóm nền kinh tế phi thị trường, Bộ Thương mại Mỹ sử dụng dữ liệu thay thế để tính giá trị thông thường, khiến biên độ dễ bị thay đổi theo những điều chỉnh kỹ thuật.

Ngoài thuế chống bán phá giá, cá tra Việt Nam còn chịu thêm thuế 12,5% theo các biện pháp khác của Mỹ. Lệnh chống bán phá giá cá phi lê đông lạnh cũng được duy trì sau rà soát của Mỹ. Trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam tăng 10%, đạt khoảng 1,3 tỷ USD. Tuy nhiên, xuất khẩu sang Mỹ giảm 8%, còn 189 triệu USD, riêng tháng 7 giảm 28% so với cùng kỳ. Chi phí tiếp cận thị trường Mỹ tăng mạnh trong khi khả năng dự báo chính sách giảm. Bất chấp những khó khăn, Mỹ vẫn là thị trường có quy mô lớn với sức mua cao.

Ấn Độ và Indonesia đã điều chỉnh chiến lược xuất khẩu sau khi chịu thuế quan cao từ Mỹ. Trong 11 tháng năm 2025, lượng tôm Ấn Độ vào Mỹ giảm 6%, nhưng xuất khẩu sang EU tăng 38%, Trung Quốc tăng 10% và Việt Nam tăng 81%. Indonesia, nước từng dựa nhiều vào thị trường Mỹ, bắt đầu tìm kiếm khách hàng tại Trung Quốc, Trung Đông, Hàn Quốc, Đài Loan và EU. Các nước này chứng minh rằng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là chiến lược khả thi để giảm thiểu rủi ro từ chính sách thương mại.

Hiện nay, cá tra Việt Nam dựa chủ yếu vào xuất khẩu cá phi lê đông lạnh, phân khúc cạnh tranh mạnh về giá. Để giảm áp lực từ thuế quan, ngành cần tăng cường chế biến sâu và phát triển sản phẩm đạt chuẩn chất lượng cao. Các dòng sản phẩm chế biến, chia khẩu phần, tẩm gia vị, ăn liền hoặc tận dụng phụ phẩm có thể tạo thêm giá trị trên mỗi kilogram nguyên liệu. Những sản phẩm này mở ra phân khúc cao cấp tại Nhật Bản, EU, các quốc gia CPTPP và hệ thống bán lẻ hiện đại. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tối ưu hóa quy trình sản xuất và tiết giảm chi phí vận hành để giữ giá bán cạnh tranh ngay cả khi chi phí tiếp cận thị trường tăng.