Thuế quan Mỹ đối mặt thách thức

Việt Nam - một trong những nền kinh tế có độ mở lớn và Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất - có thể chịu tác động gián tiếp khi doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn về nguồn gốc nguyên liệu, lao động và minh bạch chuỗi cung ứng.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump áp thuế đối với hàng hóa từ 60 quốc gia theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974 đang vấp phải làn sóng phản đối pháp lý tại Mỹ. Nếu tranh chấp kéo dài, doanh nghiệp toàn cầu sẽ phải đối mặt với giai đoạn bất định mới về thương mại và chuỗi cung ứng.

Ngày 24/7, chính quyền Trump công bố áp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 quốc gia, với lý do các nước này chưa có biện pháp hiệu quả ngăn chặn lao động cưỡng bức. Đợt siết thương mại này bao phủ các đối tác chiếm tới 99,4% tổng kim ngạch thương mại của Mỹ, tạo sức ép lớn lên hoạt động xuất khẩu toàn cầu. Các mức thuế được áp dụng theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép Chính phủ Mỹ áp dụng biện pháp đáp trả đối với hành vi thương mại không công bằng.

Các chuyên gia pháp luật lập tức thách thức tính hợp pháp của động thái này. Ông Peter Harrell từ Viện Luật Kinh tế Quốc tế (Đại học Georgetown) cho rằng việc Nhà Trắng viện dẫn Điều 301 là cách diễn giải vượt quá mục đích ban đầu của đạo luật. Bà Kimberly Clausing, Giáo sư luật thuế tại UCLA, nhận định các mức thuế áp dụng theo Điều 301 rõ ràng là bất hợp pháp. Trung tâm Tư pháp Tự do lập luận rằng chính quyền Trump không thể duy trì chính sách thuế quan toàn cầu bằng cách chuyển từ đạo luật này sang đạo luật khác.

Chỉ vài giờ sau khi tuyên bố thuế quan có hiệu lực, hai doanh nghiệp nhỏ đã kiện, lập luận rằng chính phủ Mỹ đang sử dụng Điều 301 như cái cớ để tái tạo chế độ thuế quan toàn cầu mà Tòa án Tối cao đã bác bỏ năm tháng trước. Cuộc chiến pháp lý này có thể kéo dài và định hình lại chính sách thương mại Mỹ trong những tháng tới.

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Doanh nghiệp sẽ khó xây dựng kế hoạch sản xuất và ký kết hợp đồng dài hạn khi không chắc các mức thuế sẽ được duy trì hay bị hủy bỏ. Ngay cả khi thuế bị kiện, xu hướng Mỹ siết kiểm soát lao động cưỡng bức khó đảo ngược. Các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đầu tư thêm cho truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn lao động. Các ngành như dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử sử dụng nguyên liệu từ các quốc gia bị Mỹ áp thuế có thể đối mặt với kiểm tra kỹ hơn, kéo dài thời gian thông quan hoặc phát sinh chi phí chứng minh nguồn gốc.