Thu hẹp "khoảng tối" thuế

Những đại án trốn thuế hàng trăm tỉ đồng từ bán hàng qua livestream và mạng xã hội đang thúc đẩy cơ quan quản lý siết chặt "khoảng tối" doanh thu online. Sự ra đời của Nghị định 252/2026/NĐ-CP và Nghị định 248/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ 1/7/2026) đánh dấu bước ngoặt kết nối dữ liệu dòng tiền để truy thu thuế TMĐT.

Việc đối chiếu dữ liệu liên thông giữa tài khoản ngân hàng, đơn vị vận chuyển và nền tảng số sẽ tái lập môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp bán lẻ truyền thống và hộ kinh doanh chấp hành nghiêm túc nghĩa vụ thuế.

Những vụ án trốn thuế quy mô lớn từ kinh doanh online gần đây cho thấy khoảng trống trong quản lý. Nguyễn Thị Thu Hường kinh doanh hàng hiệu trên Facebook đạt doanh thu 835 tỷ đồng nhưng không kê khai, gây thất thu thuế hơn 12,5 tỷ đồng. Bùi Xuân Huấn bán nước hoa qua livestream với doanh thu hơn 300 tỷ đồng nhưng không xuất hóa đơn VAT. Từ ngày 1/7/2026, Nghị định 252/2026/NĐ-CP và 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực, quy định chi tiết quản lý thuế và thương mại điện tử, tạo cơ sở pháp lý để kết nối dữ liệu người bán, giao dịch và dòng tiền từ các nền tảng số.

Theo các chuyên gia pháp lý, kết nối dữ liệu về người bán, đơn hàng, giao dịch thanh toán và dòng tiền sẽ giúp cơ quan thuế phát hiện doanh thu không kê khai hoặc kê khai không tương xứng dễ dàng hơn. Tuy nhiên, không phải mọi tiền chuyển vào tài khoản cá nhân đều là doanh thu chịu thuế, vì có thể là chuyển tiền giữa các tài khoản cùng chủ sở hữu, vay mượn hoặc giao dịch dân sự khác. Việc xác định nghĩa vụ thuế vẫn phải dựa trên bản chất khoản thu và hoạt động kinh doanh thực tế, thông qua đối chiếu dòng tiền với đơn hàng, hóa đơn và thông tin liên quan.

Các ngành kinh doanh online sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất: thương mại điện tử, bán lẻ trực tuyến, livestream bán hàng, dịch vụ giao nhận hàng hóa. Các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada, Tiktok Shop, Facebook Shop sẽ phải tăng cường xác thực người bán. Hộ kinh doanh và cá nhân bán hàng online không đăng ký kinh doanh chính thức sẽ gặp áp lực tuân thủ cao hơn, buộc phải cân nhắc lựa chọn giữa chính thức hóa hoạt động hoặc rút lui khỏi thị trường.

Quản lý chặt hơn hoạt động kinh doanh online có ý nghĩa ở góc độ cạnh tranh. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế phải tính khoản thuế này vào chi phí hoạt động. Nếu một chủ thể có doanh thu lớn nhưng không kê khai, không nộp thuế, không chỉ ngân sách bị thất thu mà sự công bằng giữa các chủ thể kinh doanh cũng bị ảnh hưởng. Khi dữ liệu được kết nối và sử dụng đúng cách, những khoảng tối về doanh thu sẽ dần được thu hẹp, đồng thời bảo đảm công bằng cho những cá nhân, doanh nghiệp kinh doanh nghiêm túc.