Thời của Iran đã tới?

Từ việc khôi phục cỗ máy xuất khẩu dầu mỏ, giải phóng hơn 100 tỷ USD bị phong tỏa toàn cầu, cho đến triển vọng từ quỹ tái thiết 300 tỷ USD, Tehran đang nắm giữ những quân bài chiến lược để thay đổi hoàn toàn vị thế kinh tế của mình.

Khi tiếng súng dần lắng xuống, Iran có thể bước vào một giai đoạn hoàn toàn khác. Thỏa thuận sơ bộ giữa Tehran và Washington không chỉ mang ý nghĩa chính trị mà còn mở ra triển vọng tài chính chưa từng có cho nền kinh tế vốn chịu sức ép cấm vận suốt nhiều thập kỷ.

Theo các điều khoản được công bố, Iran có thể được tiếp cận nguồn tài sản bị đóng băng ở nước ngoài, hưởng các biện pháp nới lỏng trừng phạt, khôi phục xuất khẩu dầu và tham gia một quỹ đầu tư quy mô lớn phục vụ tái thiết.

Là một trong những nền kinh tế lớn nhất Trung Đông, Iran sở hữu trữ lượng khí đốt lớn thứ hai và dầu mỏ lớn thứ tư thế giới. Quốc gia hơn 92 triệu dân này còn có lợi thế về nguồn nhân lực, công nghiệp, hóa dầu, khai khoáng và du lịch nhưng nhiều năm qua chưa thể phát huy hết tiềm năng do bị cô lập khỏi thị trường vốn quốc tế.

Dầu mỏ trở lại vai trò đầu tàu

Tác động rõ rệt nhất đến từ lĩnh vực năng lượng. Nếu các hạn chế được gỡ bỏ, Iran có thể nâng xuất khẩu dầu lên khoảng 2 triệu thùng/ngày, cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước chiến sự.

Không chỉ bán được nhiều hơn, Tehran còn có thể chấm dứt tình trạng phải chiết khấu sâu để né lệnh trừng phạt. Điều này giúp nguồn thu từ dầu - vốn chiếm khoảng một nửa doanh thu ngân sách - cải thiện đáng kể.

Những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện khi hoạt động xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz dần được khôi phục sau thời gian dài bị gián đoạn.

Hàng trăm tỷ USD chờ được giải phóng

Một trong những "lá bài" lớn nhất của Iran là khối tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài.

Các ước tính cho thấy số tiền này có thể dao động từ 124-167 tỷ USD, tương đương khoảng một phần tư quy mô nền kinh tế Iran trước chiến tranh. Riêng khoảng 12 tỷ USD đang được lưu giữ tại Qatar được đánh giá là nguồn vốn có khả năng tiếp cận sớm nhất.

Tuy nhiên, phía Mỹ khẳng định việc giải ngân chỉ diễn ra nếu Tehran thực hiện đầy đủ các cam kết đã đưa ra.

Quỹ tái thiết 300 tỷ USD

Bản ghi nhớ cũng đề cập tới việc thành lập quỹ đầu tư quy mô 300 tỷ USD nhằm hỗ trợ tái thiết nền kinh tế Iran sau chiến tranh.

Các cuộc không kích đã gây thiệt hại lớn cho nhiều nhà máy thép, hóa dầu và hạ tầng công nghiệp. Giới chức Iran ước tính tổng thiệt hại lên tới hàng trăm tỷ USD.

Theo các nguồn tin quốc tế, nhiều doanh nghiệp từ Mỹ, khu vực Vùng Vịnh, châu Á, Nam Mỹ và châu Phi đã bày tỏ sự quan tâm hoặc cam kết tham gia các dự án trong lĩnh vực năng lượng, logistics, vận tải và sản xuất.

Nếu được triển khai đúng kế hoạch, đây sẽ là một trong những chương trình tái thiết lớn nhất khu vực Trung Đông trong nhiều năm qua.

Cơ hội lớn nhưng chưa chắc chắn

Việc nới lỏng cấm vận có thể giúp ngân hàng và doanh nghiệp Iran kết nối trở lại với hệ thống tài chính toàn cầu, mở đường cho dòng vốn đầu tư nước ngoài quay trở lại sau nhiều thập kỷ gián đoạn.

Tuy nhiên, triển vọng này vẫn đi kèm không ít dấu hỏi. Các điều khoản quan trọng liên quan đến chương trình hạt nhân, việc giải ngân tài sản và lộ trình dỡ bỏ trừng phạt vẫn cần được cụ thể hóa trong các vòng đàm phán tiếp theo.

Dù vậy, với nguồn dầu mỏ khổng lồ, tài sản bị phong tỏa hàng trăm tỷ USD và kế hoạch tái thiết quy mô lớn, Iran đang đứng trước cơ hội hiếm có để thay đổi vị thế kinh tế sau nhiều năm bị bóp nghẹt bởi chiến tranh và cấm vận.