Thị trường chứng khoán đối mặt “thiên nga đen”: Khi rủi ro thay thế tăng trưởng

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trải qua giai đoạn điều chỉnh mạnh trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, với VN-Index giảm 7,7% từ đầu năm và mất tới 12,4% kể từ khi chiến sự bùng phát .

Tuy nhiên, mức giảm điểm không phải là yếu tố đáng chú ý nhất. Điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong cách thị trường định giá, khi yếu tố rủi ro toàn cầu dần thay thế kỳ vọng tăng trưởng nội địa.

Thị trường chứng khoán đối mặt “thiên nga đen”: Khi rủi ro thay thế tăng trưởng

Theo đánh giá của các chuyên gia, xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran mang đặc điểm của một “thiên nga đen”, khi vừa khó dự báo vừa có khả năng đảo chiều các giả định vĩ mô trước đó. Thị trường hiện đang xoay quanh hai biến số then chốt nhưng khó định lượng: thời gian kéo dài của chiến sự và mức độ gián đoạn nguồn cung năng lượng, đặc biệt là khả năng phong tỏa eo biển Hormuz. Chính sự bất định này đã khiến mức độ rủi ro tăng mạnh, buộc dòng tiền phải điều chỉnh lại chiến lược.

Tác động của chiến sự không dừng lại ở yếu tố địa chính trị mà lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế thông qua giá năng lượng. Khi giá dầu tăng cao, chi phí đầu vào của doanh nghiệp bị đẩy lên, kéo theo áp lực lên biên lợi nhuận, tiêu dùng và đầu tư. Trong kịch bản tiêu cực, nếu xung đột kéo dài từ hai quý đến một năm, các trụ cột tăng trưởng như đầu tư công và tiêu dùng nội địa đều có thể suy yếu, trong khi xuất khẩu đối mặt thêm rủi ro từ đứt gãy chuỗi cung ứng và chi phí logistics gia tăng .

Diễn biến thị trường thời gian qua cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong dòng tiền. Thay vì lan tỏa rộng như trước, dòng tiền đang có xu hướng co cụm và chọn lọc hơn. Các nhóm ngành gắn với động lực nội địa như ngân hàng, bán lẻ, thực phẩm – đồ uống và một số doanh nghiệp bất động sản, xây lắp vẫn được duy trì tỷ trọng nhờ nền tảng ổn định và mức định giá đã trở nên hấp dẫn sau nhịp điều chỉnh. Ngược lại, những ngành chịu tác động trực tiếp từ chi phí đầu vào như hàng không hay săm lốp đang bị giảm tỷ trọng khi biên lợi nhuận đối mặt áp lực lớn.

Song song đó, một phần dòng tiền cũng chuyển sang các nhóm ngành hưởng lợi từ biến động hàng hóa, bao gồm dầu khí, phân bón và vận tải biển. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng đây là nhóm có độ biến động cao, phụ thuộc lớn vào diễn biến chiến sự, do đó cần được tiếp cận với chiến lược thận trọng và chọn lọc.

Trong bối cảnh mặt bằng định giá đã điều chỉnh đáng kể, cơ hội đầu tư vẫn tồn tại nhưng mang tính phân hóa rõ rệt. Thị trường không còn ở trạng thái “rẻ đồng loạt”, mà chuyển sang “rẻ có chọn lọc”, khi triển vọng lợi nhuận giữa các ngành có sự khác biệt lớn. Những lĩnh vực hưởng lợi từ giá hàng hóa có thể ghi nhận tăng trưởng tích cực, trong khi các ngành nhạy cảm với chi phí đầu vào lại đối mặt với rủi ro suy giảm lợi nhuận.

Sự thay đổi này phản ánh một bước chuyển quan trọng trong logic vận hành của thị trường. Nếu trước đây, định giá chủ yếu dựa trên kỳ vọng tăng trưởng nội địa, thì hiện tại các yếu tố rủi ro toàn cầu – đặc biệt là giá năng lượng, chuỗi cung ứng và diễn biến chiến sự – đã trở thành biến số trung tâm. Trong môi trường như vậy, chiến lược đầu tư không còn là tìm kiếm tốc độ tăng trưởng cao nhất, mà là lựa chọn những doanh nghiệp có khả năng chống chịu tốt và thích ứng với biến động.

Thị trường vì vậy đang bước vào một giai đoạn mới, nơi sự thận trọng, kỷ luật danh mục và khả năng lựa chọn ngành nghề trở thành yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư.