Thanh tra 260 doanh nghiệp xăng dầu, Thanh tra Chính phủ đưa ra kiến nghị đáng chú ý về Quỹ bình ổn giá

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, Bộ Tài chính phối hợp nghiên cứu chấm dứt hoạt động Quỹ bình ổn giá xăng dầu hiện hành, thay thế bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác.

Kiến nghị được đưa ra sau đợt thanh tra diện rộng đối với 260 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối.

Theo kết luận thanh tra, có 253/260 doanh nghiệp (97%) thực hiện mua bán ngang giữa các thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối, với gần 7.760 giao dịch, sản lượng khoảng 34 tỷ lít và tổng giá trị 573.777 tỷ đồng. Chi phí chiết khấu tại khâu trung gian khoảng 46.779 tỷ đồng. Hoạt động này được nhận định có thể bị lợi dụng để mua bán hóa đơn, trốn thuế và kinh doanh xăng dầu lậu, không rõ nguồn gốc.

Ngoài ra, 58/260 doanh nghiệp (22%) có dấu hiệu vi phạm quy định về hệ thống phân phối, cửa hàng và kho. Có 182/260 doanh nghiệp (70%) có dấu hiệu không duy trì mức dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu. Trong tháng 3/2026, 188/260 doanh nghiệp (72%) có ít nhất một ngày ghi nhận tồn kho vượt 150% mức bình quân của ba tháng liền kề trước đó.

Trong lĩnh vực thuế, 12 doanh nghiệp đầu mối có dấu hiệu kê khai không đúng đối tượng với tổng số tiền khoảng 3.226 tỷ đồng; 15 doanh nghiệp chưa nộp ngân sách khoảng 6.500 tỷ đồng, gồm thuế bảo vệ môi trường và tiền chậm nộp.

Đáng chú ý, 20 doanh nghiệp đầu mối có dấu hiệu trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá không đúng quy định với số tiền khoảng 2.209 tỷ đồng. Một doanh nghiệp khác có dấu hiệu trích lập, chi sử dụng sai kỳ tính với số tiền khoảng 6,63 tỷ đồng.

Từ kết quả thanh tra, cơ quan này kiến nghị sắp xếp lại hệ thống phân phối, hạn chế tối đa hoặc chỉ duy trì số ít thương nhân phân phối tại những địa bàn cần thiết; giảm chi phí trung gian và cho phép đại lý, cửa hàng bán lẻ mua xăng dầu từ nhiều thương nhân đầu mối.

Thanh tra Chính phủ cũng đề xuất xây dựng cơ chế giá vận hành theo thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nghiên cứu bãi bỏ cơ chế công bố giá cơ sở. Thương nhân đầu mối sẽ chủ động tạo nguồn và công bố giá bán dựa trên giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí theo quy định.

Các bộ, ngành liên quan được kiến nghị rà soát, sửa đổi quy định về mua bán xăng dầu, điều kiện kinh doanh, dự trữ bắt buộc, hành vi găm hàng và nghĩa vụ kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường.