Quỹ lớn, rủi ro vẫn tập trung

Chỉ 9 doanh nghiệp đang chiếm khoảng 40% trọng số chỉ số MSCI Emerging Markets, cho thấy xu hướng tập trung ngày càng lớn vào nhóm công nghệ và bán dẫn. Điều này khiến nhiều danh mục đầu tư tưởng như đa dạng vẫn phụ thuộc đáng kể vào một số cổ phiếu dẫn dắt.

Sự bùng nổ của AI đang thay đổi cấu trúc các chỉ số thị trường mới nổi, kéo theo cả cơ hội tăng trưởng lẫn rủi ro tập trung đối với các quỹ ETF và nhà đầu tư toàn cầu.

Trong nhiều năm, đầu tư vào các thị trường mới nổi được xem là cách giúp phân tán rủi ro nhờ tiếp cận hàng chục nền kinh tế khác nhau. Tuy nhiên, làn sóng AI đang làm thay đổi đáng kể cấu trúc của các chỉ số lớn.

Theo dữ liệu Reuters, 9 doanh nghiệp, chủ yếu là các tập đoàn bán dẫn tại Đài Loan và Hàn Quốc cùng Alibaba và Tencent, hiện chiếm khoảng 40% trọng số chỉ số MSCI Emerging Markets (MSCI EM). Dù chỉ số này bao phủ hơn 1.100 cổ phiếu tại 24 thị trường, hiệu quả đầu tư ngày càng phụ thuộc vào một nhóm doanh nghiệp rất nhỏ.

Trong đó, TSMC riêng lẻ chiếm khoảng 14,5% trọng số MSCI EM. Tại thị trường nội địa, doanh nghiệp này chiếm hơn 41% chỉ số TAIEX, trong khi Samsung Electronics và SK Hynix cộng lại chiếm khoảng 55% chỉ số KOSPI của Hàn Quốc.

Xu hướng này phản ánh sức hút mạnh mẽ của chuỗi cung ứng AI nhưng cũng khiến mức độ tập trung rủi ro gia tăng. Thống kê cho thấy nếu loại Hàn Quốc và Đài Loan khỏi chỉ số MSCI châu Á - Thái Bình Dương (không gồm Nhật Bản), chỉ số này thay vì tăng 27% từ đầu năm lại giảm khoảng 4%.

Không chỉ cấu trúc chỉ số thay đổi, dòng vốn đầu tư thụ động cũng góp phần gia tăng hiện tượng này. Trong 5 năm gần đây, các quỹ cổ phiếu chủ động tại châu Á bị rút ròng khoảng 269 tỷ USD, trong khi các quỹ ETF và quỹ thụ động hút tới 510 tỷ USD. Với cơ chế tính theo vốn hóa, cổ phiếu càng tăng giá càng chiếm tỷ trọng lớn hơn, buộc các quỹ mô phỏng chỉ số tiếp tục mua vào.

Đợt điều chỉnh gần đây cũng cho thấy mặt trái của sự tập trung. KOSPI từng mất khoảng 40% chỉ trong 6 tuần, còn TSMC có thời điểm giảm gần 14%. Theo JPMorgan, quy mô tài sản tại các ETF đòn bẩy gắn với Samsung Electronics và SK Hynix giảm từ khoảng 50 tỷ USD xuống còn 17 tỷ USD chỉ sau một tháng khi dòng tiền tháo đòn bẩy.

Đối với nhà đầu tư, điều này đồng nghĩa việc sở hữu danh mục nhiều cổ phiếu hoặc đầu tư qua ETF chưa chắc đã giúp phân tán rủi ro nếu phần lớn hiệu quả vẫn phụ thuộc vào cùng một câu chuyện tăng trưởng của AI và ngành bán dẫn. Xu hướng này cũng khiến các quỹ chủ động ngày càng chú trọng lựa chọn doanh nghiệp theo chất lượng và mức độ tương quan thay vì chỉ bám sát các chỉ số vốn hóa.