Phụ thuộc “họ Vingroup” có đáng lo?

Lo ngại thị trường chứng khoán Việt Nam phụ thuộc lớn vào nhóm cổ phiếu “họ Vingroup” đang trở thành chủ đề nóng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia quốc tế, đây không phải hiện tượng cá biệt mà là vấn đề mang tính toàn cầu – điều quan trọng nằm ở cách thị trường kiểm soát và phân tán rủi ro.

Tập trung cổ phiếu lớn: Chuyện bình thường của thị trường toàn cầu

Tại một webinar do Chứng khoán SSI tổ chức, ông David Rabinowitz – Giám đốc Phân tích Chỉ số Toàn cầu và Cấu trúc Thị trường châu Á – Thái Bình Dương tại UBS – nhận định: Việc một số cổ phiếu lớn có ảnh hưởng mạnh đến chỉ số không phải câu chuyện riêng của Việt Nam. Tại các thị trường phát triển như Hoa Kỳ hay Úc, mức độ tập trung này cũng tồn tại rõ rệt.

Theo ông, các bộ chỉ số quốc tế như của FTSE Russell đã tính toán trước yếu tố tập trung, nhằm đảm bảo tính ổn định. Do đó, vấn đề không nằm ở việc “có hay không”, mà là cách thị trường quản trị rủi ro này.

VN30 đã “tính trước” rủi ro, nhưng vẫn cần mở rộng độ sâu

Trong các rổ chỉ số tại Việt Nam, bao gồm VN30, yếu tố tập trung đã được kiểm soát ở mức nhất định.

Nhóm tài chính hiện chiếm khoảng 27% tỷ trọng, cho thấy sự phân bổ ngành đang dần đa dạng hơn. Tuy nhiên, ảnh hưởng của các “cổ phiếu trụ” vẫn rất lớn, đặc biệt là nhóm vốn hóa cao.

Theo chuyên gia UBS, để giảm phụ thuộc, thị trường Việt Nam cần:

Bổ sung thêm cổ phiếu chất lượng vào rổ chỉ số
Nâng cao tỷ lệ free-float (cổ phiếu tự do chuyển nhượng)
Cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư

Điều này không chỉ giúp giảm rủi ro tập trung mà còn tạo thêm lựa chọn, thúc đẩy đa dạng hóa danh mục.

Điểm nghẽn lớn: Thanh khoản và cấu trúc thị trường

Một yếu tố then chốt khác là thanh khoản – điều kiện tiên quyết để thu hút dòng vốn lớn.

Để cải thiện, thị trường cần:

Củng cố vai trò nhà tạo lập thị trường
Nâng cao tính minh bạch và hiệu quả vận hành
Phát triển thêm các sản phẩm đầu tư mới, không chỉ dừng ở VN30

Khi quy mô mở rộng, nhà đầu tư sẽ kỳ vọng nhiều hơn vào các bộ chỉ số và công cụ tài chính đa dạng.

90% là nhà đầu tư cá nhân: Cơ hội và rủi ro song hành

Hiện tại, cơ cấu nhà đầu tư tại Việt Nam vẫn lệch mạnh:

Nhà đầu tư cá nhân: ~90%
Nhà đầu tư tổ chức: ~10%

Theo kinh nghiệm từ Trung Quốc, đây là giai đoạn “bản lề”. Năm 2014, Trung Quốc cũng có cấu trúc tương tự, nhưng sau đó tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức đã tăng mạnh nhờ quá trình chuẩn hóa và minh bạch hóa.

Việt Nam được đánh giá có thể rút ngắn quá trình này, khi đang học hỏi mô hình từ Hàn Quốc, Đài Loan và Indonesia.

Đặc biệt, mục tiêu nâng hạng thị trường sẽ là cú hích lớn để thu hút dòng vốn tổ chức quốc tế.

Bài học từ Indonesia: Minh bạch là “chìa khóa sống còn”

Ở góc độ khác, bà Wanming Du – Giám đốc Chính sách khu vực châu Á – Thái Bình Dương của FTSE Russell – cảnh báo: Thị trường Indonesia từng gặp nhiều vấn đề liên quan đến: Minh bạch dữ liệu, tính toàn vẹn thông tin, tỷ lệ sở hữu thực tế.

Tương tự, Hong Kong cũng từng chứng kiến tình trạng cổ phiếu cô đặc, free-float thấp, dẫn đến biến động giá mạnh.

Việt Nam cần làm gì để giảm phụ thuộc “cổ phiếu trụ”?

Các chuyên gia thống nhất rằng, để hạn chế rủi ro từ việc phụ thuộc vào một nhóm cổ phiếu lớn như “họ Vingroup”, Việt Nam cần: Minh bạch hóa tỷ lệ sở hữu và free-float, Nâng cao chuẩn công bố thông tin, Hoàn thiện khung pháp lý, Mở rộng quy mô và chất lượng hàng hóa trên thị trường.

Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật để nâng hạng, mà còn là nền tảng để củng cố niềm tin nhà đầu tư và thu hút dòng vốn dài hạn.

Tóm lại, sự phụ thuộc vào nhóm cổ phiếu lớn là điều khó tránh ở mọi thị trường. Nhưng với Việt Nam, câu chuyện không dừng ở “lo hay không lo”, mà là hành động nhanh đến đâu để giảm phụ thuộc và nâng tầm thị trường.