Phong tỏa tàu dầu Venezuela: Đòn cứng rắn mới hé lộ toan tính thật của Mỹ

Việc Mỹ liên tiếp chặn bắt các tàu chở dầu ngoài khơi Venezuela không chỉ đơn thuần là động thái gia tăng sức ép đối với chính quyền Tổng thống Nicolas Maduro. Đằng sau các hành động cứng rắn này là những toan tính chiến lược sâu xa liên quan đến dầu mỏ, ảnh hưởng địa chính trị và vị thế của Mỹ tại Tây bán cầu.

Căng thẳng leo thang tại vùng biển Caribe

Rạng sáng 20/12, Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ đã bắt giữ tàu chở dầu Centuries ngoài khơi Venezuela. Đây là tàu thứ hai bị chặn bắt chỉ trong hơn một tuần, sau vụ bắt giữ một tàu chở dầu lớn khác hôm 11/12 – sự kiện được cựu Tổng thống Donald Trump mô tả là “tàu chở dầu xuất khẩu lớn nhất từng bị bắt”.

Theo New York Times, tàu Centuries treo cờ Panama, chở dầu thuộc sở hữu của một thương nhân Trung Quốc, chuyên cung cấp nhiên liệu cho các nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc và “không có liên hệ với Iran”. Công ty dầu khí quốc gia Venezuela (PDVSA) xác nhận con tàu này từng vận chuyển dầu từ Venezuela sang Trung Quốc hồi đầu năm nay. Bộ An ninh Nội địa Mỹ cũng đã xác nhận vụ bắt giữ, trong khi Axios cho biết con tàu bị nghi cố tình lách các lệnh phong tỏa do Washington áp đặt.

Trước đó, trên mạng xã hội Truth Social ngày 16/12, ông Trump tuyên bố chính phủ Venezuela là “tổ chức khủng bố nước ngoài”, đồng thời công bố lệnh phong tỏa toàn diện các tàu chở dầu thuộc diện trừng phạt ra vào Venezuela. Ông cũng yêu cầu Caracas “trả lại” dầu mỏ, đất đai và tài sản mà Mỹ cho là đã bị “đánh cắp”.

Áp lực quân sự chưa từng có trong nửa thế kỷ

Kể từ cuối tháng 8, với lý do “chống buôn bán ma túy”, Mỹ đã triển khai lực lượng quân sự lớn nhất trong hơn 50 năm qua tại phía nam vùng Caribe. Lực lượng đặc nhiệm liên hợp mang tên “Ngọn giáo phương Nam” bao gồm 11 tàu chiến, trong đó có tàu sân bay USS Gerald R. Ford – lớn nhất và hiện đại nhất của hải quân Mỹ – cùng khoảng 15.000 binh sĩ.

Cuối tháng 11, Washington bắt đầu đề cập khả năng tiến hành các hoạt động trên bộ chống các băng đảng ma túy. Tuy nhiên, Mỹ không che giấu mục tiêu lật đổ Tổng thống Nicolas Maduro – người bị Washington cáo buộc là thủ lĩnh băng đảng “Cartel of the Suns”, với mức treo thưởng lên tới 50 triệu USD.

Việc liên tiếp phá hủy và bắt giữ các tàu bị cáo buộc chở ma túy hay dầu mỏ đã khiến quan hệ Mỹ - Venezuela trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết, đặc biệt khi các động thái này diễn ra ngay tại vùng biển Caribe – khu vực được xem là “sân sau” truyền thống của Washington.

Dầu mỏ và “món nợ lịch sử”

Theo giới phân tích, tuyên bố của ông Trump rằng Venezuela đã “lấy đất đai, quyền khai thác dầu mỏ” của Mỹ bắt nguồn từ làn sóng quốc hữu hóa ngành dầu khí Venezuela trong nhiều thập kỷ qua.

Năm 1976, chính phủ Venezuela thông qua luật quốc hữu hóa các công ty dầu khí nước ngoài và thành lập PDVSA. Đến năm 2007, Tổng thống Hugo Chávez tiếp tục buộc các tập đoàn nước ngoài chuyển quyền kiểm soát cho PDVSA. Những công ty từ chối, như ExxonMobil và ConocoPhillips, bị tước cổ phần và mất tài sản tại Vành đai dầu mỏ Orinoco.

Các tòa trọng tài quốc tế sau đó ra phán quyết buộc Venezuela bồi thường hàng tỷ USD cho các doanh nghiệp này. Dù Caracas đã thanh toán một phần, nhiều khoản bồi thường vẫn chưa được chi trả và đang bị thu hồi cưỡng chế thông qua các biện pháp pháp lý quốc tế.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng các tranh chấp này diễn ra trong khuôn khổ pháp luật quốc tế, khó có thể là cơ sở hợp pháp cho lệnh phong tỏa dầu mỏ toàn diện mà Mỹ đang áp đặt.

Học thuyết Monroe trở lại

Sau khi quay lại Nhà Trắng đầu năm 2025, ông Trump công khai theo đuổi chiến lược cứng rắn với các chính phủ cánh tả tại Mỹ Latin, bao gồm Venezuela, Cuba và Nicaragua. Trong Chiến lược An ninh quốc gia công bố tháng 11, Mỹ chính thức tái khẳng định Học thuyết Monroe – học thuyết coi toàn bộ Tây bán cầu là khu vực lợi ích chiến lược của Washington.

Theo tài liệu này, Mỹ lo ngại Nga và Trung Quốc đang gia tăng ảnh hưởng tại khu vực Mỹ Latin, đe dọa lợi ích kinh tế và chiến lược lâu dài của Washington. Việc Venezuela tăng cường hợp tác năng lượng với Trung Quốc được xem là một trong những nguyên nhân khiến Mỹ gia tăng sức ép.

Sky News nhận định chính quyền Mỹ hiện theo đuổi ba mục tiêu chính: lật đổ Tổng thống Maduro và thiết lập một chính phủ “tuân phục”, giành quyền tiếp cận dầu mỏ Venezuela thông qua các thỏa thuận thương mại, và ngăn chặn hoạt động buôn lậu ma túy cũng như người nhập cư trái phép.

Phản ứng từ Caracas

Trước các động thái của Washington, chính phủ Venezuela lên án Mỹ là “cướp biển hiện đại” và khẳng định mục tiêu thực sự của Mỹ chưa bao giờ thay đổi: kiểm soát nguồn tài nguyên dầu mỏ khổng lồ của quốc gia Nam Mỹ này.

Theo Caracas, các cáo buộc liên quan đến di cư, ma túy hay dân chủ chỉ là cái cớ. “Luôn luôn là về tài nguyên thiên nhiên, dầu mỏ và năng lượng – những thứ thuộc về người dân Venezuela”, tuyên bố của chính phủ nước này nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, căng thẳng Mỹ - Venezuela được dự báo sẽ còn tiếp tục leo thang, khi lợi ích địa chính trị, dầu mỏ và tham vọng khẳng định quyền lực của Washington tại Tây bán cầu ngày càng đan xen chặt chẽ.