Phí bảo hiểm 5 triệu USD/chuyến, Hormuz còn bao lâu mới trở lại bình thường?

Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển gần 20% dầu mỏ và LNG toàn cầu, vẫn chưa thể trở lại trạng thái bình thường dù xung đột có dấu hiệu hạ nhiệt. Rào cản lớn nhất hiện nay không chỉ là an ninh quân sự, mà còn là chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng vọt lên tới 5 triệu USD mỗi chuyến, gấp 20 lần so với trước khủng hoảng.

Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới, đang trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng vận tải biển nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Sau gần 9 tuần bị gián đoạn bởi xung đột địa chính trị tại Trung Đông, câu hỏi lớn nhất với thị trường toàn cầu hiện nay không còn là liệu tuyến đường này có được mở lại hay không, mà là khi nào Hormuz mới thực sự an toàn để dòng hàng hóa, năng lượng và vốn quay trở lại.

Phí bảo hiểm tăng vọt, chi phí vận tải đội lên chưa từng có

Trước khi xung đột nổ ra, một tàu chở dầu trị giá khoảng 100 triệu USD chỉ phải chi khoảng 250.000 USD cho bảo hiểm rủi ro chiến tranh khi đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, hiện nay mức phí này đã tăng lên tới 5 triệu USD cho mỗi chuyến, tương đương mức tăng gấp 20 lần.

Đây không đơn thuần là sự gia tăng chi phí, mà là dấu hiệu cho thấy thị trường bảo hiểm đang định giá lại toàn bộ rủi ro tại khu vực. Trong lĩnh vực vận tải biển, một tuyến hàng hải chỉ được coi là an toàn khi các công ty bảo hiểm sẵn sàng cung cấp bảo hiểm với mức phí hợp lý.

Từ tháng 3, nhiều hãng bảo hiểm hàng hải quốc tế đã tạm ngừng hoặc hủy bỏ các gói bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu đi qua Hormuz. Nguyên nhân xuất phát từ nguy cơ xung đột quân sự, các cuộc tấn công vào tàu thương mại và đặc biệt là mối đe dọa từ thủy lôi trên biển.

"Định giá rủi ro" khó, nhưng "định giá bất định" còn khó hơn

Theo các chuyên gia bảo hiểm hàng hải, thị trường có thể chấp nhận rủi ro nếu xác suất và mức độ thiệt hại có thể dự đoán được. Nhưng điều khiến giới bảo hiểm e ngại nhất chính là sự bất định.

Chỉ cần một sự cố đơn lẻ, một vụ tấn công bất ngờ hoặc một quả thủy lôi chưa được phát hiện, toàn bộ hệ thống bảo hiểm có thể lập tức đóng băng. Khi đó, chủ tàu sẽ không sẵn sàng đánh cược khối tài sản trị giá hàng trăm triệu USD cùng hàng hóa và sinh mạng thủy thủ đoàn.

Hiện mức phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh phổ biến dao động từ 1% đến 5% giá trị thân tàu, cao gấp nhiều lần mức dưới 0,25% trước xung đột. Với những tàu chở dầu cỡ lớn hoặc tàu LNG, con số này thậm chí còn cao hơn.

Cú sốc nguồn cung lớn nhất nhiều thập kỷ

Tác động của việc gián đoạn eo biển Hormuz đang lan rộng trên toàn bộ thị trường năng lượng và logistics thế giới. Đây là tuyến vận chuyển huyết mạch của dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, nên bất kỳ sự gián đoạn nào cũng ngay lập tức gây ra phản ứng dây chuyền.

Lưu lượng tàu qua Hormuz đã giảm mạnh từ khoảng 130 chuyến mỗi ngày xuống chỉ còn 6 chuyến, tương đương mức sụt giảm 95%. Hơn 2.000 tàu thương mại hiện đang neo đậu hoặc bị hạn chế di chuyển tại khu vực vùng Vịnh.

Các tuyến thay thế dọc bờ biển Oman và Iran có năng lực hạn chế, không thể đáp ứng lưu lượng vận tải khổng lồ vốn đi qua Hormuz mỗi ngày. Điều này khiến chuỗi cung ứng toàn cầu chịu áp lực lớn, từ năng lượng, hóa chất cho đến hàng tiêu dùng.

Khủng hoảng nhân đạo trên biển

Không chỉ là vấn đề thương mại, cuộc khủng hoảng tại Hormuz còn tạo ra sức ép nhân đạo nghiêm trọng. Khoảng 20.000 thuyền viên đang mắc kẹt trên hàng nghìn tàu chở dầu, khí đốt và tàu hàng trong khu vực.

Nhiều thủy thủ đã phải làm việc trong điều kiện căng thẳng kéo dài, đối mặt với nguy cơ an ninh thường trực. Các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại trong thời gian qua đã khiến ít nhất 10 thuyền viên thiệt mạng.

Tình trạng này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ an toàn hàng hải và quyền lợi của lực lượng lao động vốn được coi là xương sống của thương mại toàn cầu.

Khi nào Hormuz mới thực sự an toàn?

Theo giới phân tích, một lệnh ngừng bắn tạm thời sẽ chưa đủ để khôi phục niềm tin của thị trường. Để eo biển Hormuz được coi là an toàn trở lại, cần hội tụ đồng thời nhiều điều kiện.

Trước hết, hoạt động rà phá thủy lôi phải đạt hiệu quả cao và được quốc tế xác nhận. Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo việc đảm bảo vùng biển "sạch mìn tuyệt đối" gần như là bất khả thi.

Thứ hai, cần có cam kết rõ ràng về tự do hàng hải theo luật pháp quốc tế, cùng với sự hiện diện bảo đảm an ninh của lực lượng hải quân đa quốc gia.

Thứ ba, các quy trình cấp phép lưu thông phải minh bạch, nhất quán và được thực thi đồng bộ. Những sự cố như tàu thương mại đã được cấp phép nhưng vẫn bị tấn công là yếu tố làm xói mòn niềm tin nghiêm trọng.

Cuối cùng, thị trường cần một khoảng thời gian đủ dài chứng kiến tàu thuyền qua lại bình thường, không xảy ra các vụ bắt giữ, tấn công hay gián đoạn mới. Chỉ khi đó, phí bảo hiểm mới có thể hạ nhiệt và các hãng tàu mới sẵn sàng nối lại hoạt động quy mô lớn.

Phép thử đối với trật tự thương mại toàn cầu

Sự an toàn của eo biển Hormuz giờ đây không chỉ là vấn đề của khu vực Trung Đông, mà là phép thử đối với toàn bộ hệ thống thương mại và an ninh hàng hải quốc tế.

Khi bảo hiểm chưa sẵn sàng quay lại, dòng vốn cũng sẽ tiếp tục đứng ngoài. Và khi dòng vốn còn chần chừ, Hormuz vẫn chưa thể được coi là thực sự mở cửa.

Nói cách khác, eo biển Hormuz chỉ an toàn khi không chỉ tiếng súng im lặng, mà cả thị trường bảo hiểm, các hãng tàu và nhà đầu tư đều tin rằng rủi ro đã thực sự nằm trong tầm kiểm soát. Chỉ lúc đó, "yết hầu" năng lượng của thế giới mới có thể đập nhịp bình thường trở lại.