Nợ xấu ngân hàng tăng hàng chục nghìn tỷ - Có thực sự đáng lo?

Mỗi mùa báo cáo tài chính, không ít nhà đầu tư lại lo lắng khi thấy ngân hàng này đang có 20.000 tỷ nợ xấu, ngân hàng kia 30.000–40.000 tỷ, thậm chí tăng thêm hàng nghìn tỷ đồng chỉ sau vài quý. Những con số tuyệt đối nghe rất lớn, nhưng nếu hiểu bản chất hoạt động ngân hàng, chúng ta sẽ thấy nợ xấu tăng chưa chắc đã đáng ngại như nhiều người nghĩ.

Thứ nhất, số tiền nợ xấu không quan trọng bằng tỷ lệ nợ xấu.

Ngân hàng là ngành kinh doanh dựa trên quy mô tín dụng. Một ngân hàng cho vay 2 triệu tỷ đồng, có 30.000 tỷ nợ xấu, tương đương tỷ lệ 1,5%, rõ ràng khác với ngân hàng cho vay 200.000 tỷ nhưng có 15.000 tỷ nợ xấu, tương đương 7,5%.

Vì vậy, không thể lấy số tiền nợ xấu tuyệt đối để đánh giá chất lượng tài sản. Ngân hàng càng lớn, dư nợ cho vay càng nhiều thì số tiền nợ xấu tuyệt đối cũng có thể lớn theo. Điều quan trọng hơn là tỷ lệ nợ xấu, xu hướng phát sinh nợ mới và khả năng kiểm soát rủi ro.

Thứ hai, nợ xấu thực chất đã có cơ chế trích lập dự phòng theo quy định.

Đây là điểm rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Ngân hàng không đợi đến khi mất tiền mới ghi nhận rủi ro, mà phải phân loại nợ và trích lập dự phòng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.Với dự phòng cụ thể, tỷ lệ trích lập theo nhóm nợ lần lượt là 0%, 5%, 20%, 50% và 100%, tính trên giá trị phải trích lập sau khi xem xét tài sản bảo đảm đủ điều kiện theo quy định.

Điều đó có nghĩa một khoản nợ xấu 1.000 tỷ đồng không đồng nghĩa ngân hàng sẽ mất 1.000 tỷ. Khoản vay có thể được bảo đảm bằng tài sản, đã được trích lập dự phòng một phần hoặc phần lớn, và vẫn có khả năng thu hồi trong tương lai.

Thứ ba, nợ xấu tăng không đồng nghĩa ngân hàng vừa mất thêm từng ấy tiền.

Nợ xấu là số dư tại một thời điểm, phản ánh cả quá trình phát sinh, thu hồi và xử lý nợ.

Giả sử đầu năm ngân hàng có 20.000 tỷ nợ xấu, trong năm phát sinh thêm 12.000 tỷ nhưng đã thu hồi và xử lý được 9.000 tỷ, cuối kỳ chỉ còn 23.000 tỷ.

Như vậy, muốn đánh giá chính xác phải xem cả tốc độ phát sinh nợ xấu mới, khả năng thu hồi và hiệu quả xử lý, thay vì chỉ nhìn mức tăng tuyệt đối.

Thứ tư, sức khỏe ngân hàng phụ thuộc vào khả năng hấp thụ rủi ro, không chỉ nằm ở quy mô nợ xấu.

Một ngân hàng có 30.000 tỷ nợ xấu nhưng đã trích lập 40.000 tỷ dự phòng, mỗi năm tạo ra hàng chục nghìn tỷ lợi nhuận hoạt động trước dự phòng sẽ có sức chống chịu khác hẳn ngân hàng dự phòng mỏng, lợi nhuận thấp và vốn tự có hạn chế.

Đặc biệt, dự phòng đã được ghi nhận vào chi phí từ trước. Khi khoản nợ đủ điều kiện được xử lý bằng dự phòng, ngân hàng không phải ghi nhận lại toàn bộ khoản tổn thất đó vào chi phí một lần nữa. Việc xử lý kế toán cũng không đồng nghĩa ngân hàng từ bỏ quyền thu hồi nợ.

Cuối cùng, nợ xấu còn mang tính chu kỳ của nền kinh tế.

Khi kinh tế khó khăn, doanh nghiệp thiếu dòng tiền, nợ xấu thường gia tăng. Ngược lại, khi lãi suất giảm, sản xuất kinh doanh phục hồi, khả năng trả nợ và thu hồi nợ có điều kiện cải thiện.

Tóm lại, nợ xấu là một phần tất yếu của hoạt động ngân hàng, đã được tính toán và dự phòng trong mô hình kinh doanh. Vì vậy, sẽ khá phiến diện nếu chỉ nhìn vào vài chục nghìn tỷ đồng nợ xấu rồi vội vàng kết luận một ngân hàng đang gặp vấn đề.

Giá trị và tiềm năng của một ngân hàng phải được đánh giá tổng thể qua quy mô hoạt động, chất lượng tài sản, năng lực quản trị rủi ro, hiệu quả sử dụng vốn, khả năng tạo lợi nhuận và dư địa tăng trưởng trong tương lai. Nợ xấu chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh đó, chứ không phải toàn bộ bức tranh.

Đặc biệt, giai đoạn 2026–2030, khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, hạ tầng và tiêu dùng sẽ tiếp tục rất lớn. Ngành ngân hàng với vai trò huyết mạch cung ứng vốn cho nền kinh tế sẽ đứng trước những cơ hội mở rộng quy mô và gia tăng lợi nhuận đáng kể, dù đi kèm là yêu cầu kiểm soát rủi ro ngày càng cao.

Đầu tư vào ngân hàng là đầu tư vào năng lực kinh doanh và triển vọng tăng trưởng trong nhiều năm, chứ không phải ngồi đếm từng nghìn tỷ đồng nợ xấu. Nếu chỉ chăm chăm nhìn vào những khoản nợ xấu của quá khứ mà bỏ qua khả năng tạo ra hàng chục nghìn tỷ đồng lợi nhuận trong tương lai, có lẽ chúng ta đang quá mải mê soi rủi ro mà quên mất điều quan trọng nhất của đầu tư: Giá trị và tiềm năng của doanh nghiệp nằm ở đâu ?