Ngành phân bón "ngấm đòn" Trung Đông

Xung đột rực lửa tại Trung Đông đang tạo ra một cơn sang chấn dây chuyền lên chuỗi cung ứng nông nghiệp Việt Nam. Khi chi phí vận tải vọt tăng và nguyên liệu nhập khẩu khan hiếm, các "ông lớn" ngành phân bón như Đạm Ninh Bình, Bình Điền, PVFCCo đang đồng loạt phát đi tín hiệu cầu cứu, kiến nghị Chính phủ và Quốc hội tung các "phao cứu sinh" về thuế và giá đầu vào để ngăn chặn một đợt lạm phát vật tư nông nghiệp diện rộng.

Dù đã nỗ lực kìm giá, nhưng từ cuối tháng 3, nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh biểu giá bán từ 5 - 12% để bù đắp thâm hụt, đẩy áp lực trực tiếp lên vai người nông dân ngay trước thềm vụ mới.

Cú sốc năng lượng từ Trung Đông đang lan thẳng vào ngành phân bón, khi chi phí đầu vào và vận tải đồng loạt leo thang, bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Theo đại diện các doanh nghiệp, áp lực chi phí hiện tập trung vào những yếu tố cốt lõi như xăng dầu, than và logistics. Với sản xuất urê, than chiếm tới gần 80% giá thành, khiến biến động giá trong nước trở thành yếu tố quyết định hiệu quả kinh doanh.

Từ thực tế này, doanh nghiệp đề nghị giữ ổn định giá than để giảm áp lực chi phí, đồng thời kiến nghị đưa thuế xuất khẩu phân bón về 0% nhằm tạo dư địa cạnh tranh trong bối cảnh giá thế giới biến động mạnh.

Một điểm nghẽn lớn khác nằm ở sự phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu. Với phân DAP, khoảng 80% chi phí đến từ lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit, trong khi nguồn apatit trong nước mới chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu. Điều này khiến giá thành sản xuất dễ bị “neo” theo biến động quốc tế.

Do đó, các doanh nghiệp đề xuất nâng hạn mức khai thác apatit để tăng tính tự chủ nguyên liệu, giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Áp lực chi phí đã bắt đầu chuyển hóa thành giá bán. Một số doanh nghiệp cho biết buộc phải điều chỉnh tăng giá 5–10% từ cuối tháng 3 và có thể tiếp tục điều chỉnh trong thời gian tới nếu chi phí đầu vào chưa hạ nhiệt. Dù vậy, mức giá vẫn được kiểm soát nhằm tránh gây sốc cho nông dân.

Ở góc độ thị trường, doanh nghiệp cũng nhấn mạnh nhu cầu phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý để hướng dẫn sử dụng phân bón tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời đẩy mạnh các dòng sản phẩm ít phụ thuộc biến động như phân bón hữu cơ.

Song song đó, việc siết kiểm tra, kiểm soát thị trường được coi là yếu tố then chốt nhằm ngăn chặn phân bón giả, kém chất lượng – một rủi ro âm thầm nhưng gây tổn hại lớn cho cả nông dân và doanh nghiệp chân chính.

Theo cơ quan quản lý, trong bối cảnh xung đột địa chính trị làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, áp lực lên giá phân bón sẽ còn kéo dài. Do đó, yêu cầu đặt ra là duy trì sản xuất ổn định, minh bạch phân phối và ngăn chặn đầu cơ.

Đồng thời, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực dự báo, chủ động kế hoạch nhập khẩu và dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung để giảm phụ thuộc vào một số thị trường trọng điểm.

Trong bối cảnh biến động còn lớn, ưu tiên cân đối cung – cầu trong nước, đặc biệt vào các giai đoạn cao điểm, được xem là yếu tố quyết định để giữ ổn định thị trường.

Khi chi phí chưa hạ nhiệt và rủi ro chuỗi cung ứng vẫn hiện hữu, bài toán của ngành phân bón không còn là tăng trưởng, mà là duy trì cân bằng trong một môi trường đầy biến động.