#KT vĩ mô

24HMONEY đã kiểm duyệt

Năng lượng - Động lực chiến lược cho khát vọng tăng trưởng hai con số của Việt Nam

Trong hành trình hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số và đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, năng lượng đang vượt ra khỏi vai trò của một ngành kinh tế kỹ thuật thông thường để trở thành nền tảng chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tái cấu trúc mạnh mẽ theo hướng xanh hóa, số hóa và tự chủ chuỗi cung ứng, quốc gia nào xây dựng được hệ sinh thái năng lượng ổn định, hiện đại và có tầm nhìn dài hạn sẽ sở hữu lợi thế lớn trong thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp công nghệ cao và nâng cao vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Trước hết, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngành năng lượng cần được xác định là “hạ tầng chiến lược của tăng trưởng” và phải đi trước một bước so với nhu cầu phát triển kinh tế. Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững không chỉ cần nguồn điện đủ lớn, mà còn phải bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, linh hoạt và chi phí năng lượng có sức cạnh tranh. Đây chính là điều kiện nền tảng để Việt Nam thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng cao vào các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, logistics hiện đại, sản xuất thông minh và công nghiệp công nghệ cao.

Trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay, bên cạnh việc phát triển mạnh năng lực nội sinh, Việt Nam cần chủ động thúc đẩy liên kết năng lượng khu vực ASEAN trên tinh thần hài hòa lợi ích, cùng phát triển và cùng bảo đảm an ninh năng lượng. Việc kết nối lưới điện khu vực, khai thác bổ sung các nguồn điện phù hợp từ quốc gia láng giềng sẽ góp phần nâng cao khả năng dự phòng hệ thống, hỗ trợ ổn định nguồn cung trong thời gian Việt Nam chuẩn bị các nền tảng chiến lược dài hạn như điện hạt nhân thế hệ mới, điện khí linh hoạt và năng lượng tái tạo quy mô lớn.

Quan trọng hơn, hợp tác năng lượng khu vực cần được nhìn nhận như một bước đi chiến lược trong tư duy hội nhập sâu rộng của một nền kinh tế hiện đại, thay vì chỉ là giải pháp kỹ thuật mang tính ngắn hạn. Một hệ thống năng lượng có tính kết nối cao sẽ nâng cao khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu, đồng thời mở ra dư địa phát triển mới cho cả khu vực. Song song với đó, Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư cho hạ tầng truyền tải, lưới điện thông minh, công nghệ lưu trữ và năng lực điều độ hiện đại nhằm hình thành một hệ sinh thái năng lượng linh hoạt, hiệu quả và có sức cạnh tranh khu vực trong nhiều thập kỷ tới.

Bên cạnh bài toán bảo đảm nguồn cung, thách thức lớn hiện nay là cân bằng giữa phát triển năng lượng bền vững với duy trì sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Điều này cần được tiếp cận bằng tư duy chuyển đổi thực chất, linh hoạt và có lộ trình phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam.

Doanh nghiệp Việt Nam hiện đang chịu áp lực kép: vừa phải tối ưu chi phí sản xuất, vừa phải đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Tuy nhiên, nếu nhìn ở tầm nhìn dài hạn, chuyển đổi xanh không phải gánh nặng, mà là cơ hội để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng vị thế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một hướng đi có ý nghĩa chiến lược là thúc đẩy mạnh điện mặt trời áp mái tại hộ dân, nhà máy, khu công nghiệp và các tòa nhà thương mại. Đây là mô hình năng lượng phân tán giúp giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia vào giờ cao điểm, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn về chi phí năng lượng dài hạn. Tuy nhiên, điều cốt lõi không nằm ở phát triển theo phong trào, mà ở việc xây dựng cơ chế khuyến khích ổn định, minh bạch và có tính dài hạn. Chính sách cần ưu tiên các mô hình sử dụng điện tại chỗ, kết hợp lưu trữ năng lượng, tiết kiệm điện và nâng cao hiệu suất sử dụng thay vì chỉ tập trung vào sản lượng phát điện.

Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế sẽ không chỉ nằm ở chi phí lao động hay quy mô sản xuất, mà còn ở khả năng sử dụng năng lượng hiệu quả, phát thải thấp và thích ứng nhanh với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu. Vì vậy, tiết kiệm năng lượng và tối ưu hiệu suất cần được xem như một “nguồn tài nguyên phát triển mới” của quốc gia.

Để không ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngành năng lượng cũng cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn mang tính hệ thống và dài hạn. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở tiềm năng phát triển, mà ở tính đồng bộ giữa quy hoạch, hạ tầng và cơ chế thực thi. Thực tế cho thấy có thời điểm nguồn điện phát triển nhanh nhưng lưới truyền tải chưa theo kịp, dẫn tới quá tải cục bộ và làm giảm hiệu quả đầu tư xã hội.

Do đó, hạ tầng truyền tải cần được đầu tư theo tư duy “mở đường cho tăng trưởng” thay vì chỉ chạy theo nhu cầu hiện tại. Đồng thời, cần tiếp tục cải thiện thủ tục đầu tư, nâng cao tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách nhằm củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư dài hạn. Cùng với đó, Việt Nam cần xây dựng cơ chế huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào phát triển hạ tầng năng lượng, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế về tài chính xanh, công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Đặc biệt, phát triển năng lực nội sinh về khoa học công nghệ năng lượng phải trở thành ưu tiên chiến lược. Mục tiêu dài hạn không chỉ là bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng, mà còn từng bước làm chủ các công nghệ then chốt như lưu trữ điện, hydrogen xanh, AI quản lý năng lượng, vật liệu mới và công nghệ lưới điện thông minh.

Trong giai đoạn mới, chiến lược năng lượng quốc gia cần được định hình trên nền tảng tự chủ, hội nhập, phát triển xanh và lợi ích quốc gia dài hạn. An ninh năng lượng thời đại mới không chỉ là bảo đảm đủ điện, mà còn là khả năng thích ứng linh hoạt, đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng năng lực tự cường trước biến động toàn cầu. Nếu thực hiện hiệu quả các định hướng này, ngành năng lượng sẽ không chỉ là “bệ đỡ” cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, mà còn trở thành một trong những động lực chiến lược đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới - hiện đại, xanh, tự chủ, hội nhập sâu rộng và giàu bản sắc trong dòng chảy kinh tế toàn cầu.