Mỹ - Iran: Ai xuống thang trước?

Xung đột không chỉ đẩy giá dầu tăng mạnh mà còn tạo ra những tác động lan tỏa tới thị trường năng lượng, lạm phát và nhóm doanh nghiệp dầu khí, vận tải, logistics trên toàn cầu.

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang sau hàng loạt cuộc không kích và đáp trả tại khu vực Vùng Vịnh, khiến thỏa thuận gia hạn ngừng bắn và đối thoại ký hồi tháng 6 chính thức mất hiệu lực. Dù cả hai bên vẫn để ngỏ khả năng nối lại ngoại giao, diễn biến hiện tại cho thấy cuộc đối đầu đang bước vào giai đoạn tiêu hao về kinh tế, quân sự và chính trị.

Theo các số liệu được công bố, Iran đang chịu áp lực lớn từ nền kinh tế vốn suy yếu bởi nhiều năm trừng phạt. GDP bình quân đầu người giảm từ khoảng 8.000 USD năm 2012 xuống còn khoảng 5.000 USD năm 2024, trong khi xuất khẩu dầu giảm từ 2,2 triệu thùng/ngày xuống khoảng 1,5 triệu thùng/ngày trong năm 2025.

Bên cạnh các lệnh cấm vận được tái áp đặt, nhiều cơ sở hạ tầng quân sự, cảng biển và căn cứ của Iran tiếp tục trở thành mục tiêu không kích. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính Iran đã tiêu hao khoảng 30% kho tên lửa và 60% số UAV trước chiến sự hiện nay, tạo áp lực không nhỏ lên năng lực phòng thủ.

Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng đối mặt hàng loạt sức ép mới. Việc căng thẳng tại eo biển Hormuz khiến giá dầu thế giới tăng khoảng 12%, kéo theo giá nhiên liệu trong nước leo thang. Giá xăng tại Mỹ từng tăng từ 2,98 USD/gallon lên 4,63 USD/gallon, làm gia tăng áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt.

Ngoài yếu tố kinh tế, Washington còn phải đối diện áp lực chính trị khi 57% người Mỹ, theo khảo sát YouGov, cho rằng quyết định phát động chiến dịch quân sự là sai lầm. Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, diễn biến này có thể ảnh hưởng tới cán cân chính trị tại Quốc hội Mỹ.

Một vấn đề khác được các chuyên gia đặc biệt lưu ý là tốc độ tiêu hao kho vũ khí. CSIS cho biết một số loại tên lửa hiện đại của Mỹ đã sử dụng tới khoảng một nửa lượng dự trữ, trong khi quá trình bổ sung có thể kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm.

Đối với thị trường tài chính, căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục là biến số quan trọng tác động đến giá dầu và kỳ vọng lạm phát toàn cầu. Nếu rủi ro tại eo biển Hormuz kéo dài, nhóm doanh nghiệp dầu khí thượng nguồn, dịch vụ khoan, vận tải năng lượng và khai thác có thể hưởng lợi từ mặt bằng giá dầu cao hơn.

Ngược lại, các doanh nghiệp vận tải biển, hàng không, logistics, hóa chất và những ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu sẽ chịu áp lực gia tăng chi phí đầu vào. Đồng thời, lạm phát năng lượng cũng có thể khiến các ngân hàng trung ương thận trọng hơn trong lộ trình điều hành lãi suất.

Nhiều chuyên gia nhận định, dù cả Mỹ và Iran đều chưa phát tín hiệu nhượng bộ, cuộc chiến kéo dài sẽ khiến cả hai phải trả giá ngày càng lớn. Chính áp lực kinh tế, chính trị và nguồn lực quân sự có thể trở thành yếu tố quyết định thời điểm các bên quay trở lại bàn đàm phán.