Mỹ còn lựa chọn nào với Iran?

Sau các cuộc không kích mới nhằm vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đang đối mặt với rất ít lựa chọn chiến lược. Mỗi kịch bản, từ leo thang quân sự đến nối lại đối thoại hay chấp nhận hiện trạng, đều có thể kéo theo những hệ lụy đáng kể đối với thị trường năng lượng, lạm phát và kinh tế toàn cầu.

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng sau các cuộc không kích mới của Washington nhằm đáp trả những vụ tấn công vào hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz. Theo truyền thông Mỹ, diễn biến này khiến Tổng thống Donald Trump rơi vào thế khó khi các lựa chọn chính sách còn lại đều tiềm ẩn chi phí quân sự, kinh tế và chính trị rất lớn.

Ba tuần trước, Mỹ và Iran từng đạt được một bản ghi nhớ nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Tuy nhiên, việc các cuộc tấn công nhanh chóng tái diễn cho thấy thỏa thuận này thiếu cơ chế thực thi hiệu quả và chưa xử lý được các nguyên nhân cốt lõi của xung đột.

Theo các chuyên gia, Nhà Trắng hiện đứng trước ba kịch bản chính.

Kịch bản thứ nhất là tiếp tục leo thang quân sự. Mỹ có thể mở rộng các cuộc không kích, nhắm vào hạ tầng năng lượng hoặc các mục tiêu chiến lược của Iran, thậm chí cân nhắc các chiến dịch quân sự quy mô lớn hơn tại khu vực eo biển Hormuz hoặc đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran.

Tuy nhiên, lựa chọn này đi kèm nguy cơ kéo theo các cuộc trả đũa nhằm vào căn cứ quân sự Mỹ và các đồng minh tại Trung Đông. Đặc biệt, cơ sở dầu khí trong khu vực có thể trở thành mục tiêu, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và đẩy giá dầu lên cao.

Đối với thị trường tài chính, giá năng lượng tăng mạnh sẽ làm gia tăng áp lực lạm phát, ảnh hưởng đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp và có thể khiến các ngân hàng trung ương tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất cao.

Kịch bản thứ hai là gia tăng sức ép kinh tế thông qua các biện pháp trừng phạt hoặc phong tỏa hoạt động xuất khẩu dầu của Iran. Một số chuyên gia nhận định đây là phương án có chi phí quân sự thấp hơn, nhưng hiệu quả vẫn còn bỏ ngỏ khi Iran đã duy trì khả năng thích ứng với các lệnh cấm vận trong nhiều năm.

Nếu hoạt động xuất khẩu dầu của Iran bị hạn chế mạnh, thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể tiếp tục đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, đặc biệt trong bối cảnh lưu lượng vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn chưa trở lại trạng thái bình thường.

Kịch bản còn lại là chấp nhận hiện trạng và nối lại đối thoại. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa Mỹ phải chấp nhận việc eo biển Hormuz tiếp tục là khu vực có rủi ro cao, khiến chi phí vận tải biển và bảo hiểm hàng hải duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

Hormuz hiện là một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới. Bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này đều có khả năng tác động trực tiếp đến giá dầu, chuỗi cung ứng toàn cầu và triển vọng của nhiều ngành như vận tải biển, hóa chất, hàng không, logistics và năng lượng.

Đối với thị trường chứng khoán, diễn biến địa chính trị tiếp tục là một biến số quan trọng bên cạnh chính sách tiền tệ và triển vọng tăng trưởng kinh tế. Các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào chi phí nhiên liệu hoặc nguyên liệu đầu vào có thể chịu áp lực nếu giá dầu biến động mạnh, trong khi nhóm doanh nghiệp năng lượng có thể được hưởng lợi khi giá dầu duy trì ở vùng cao.

Việc xung đột Mỹ - Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt đồng nghĩa thị trường tài chính toàn cầu sẽ còn đối mặt với nhiều biến động trong thời gian tới, đặc biệt nếu các diễn biến quân sự tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động lưu thông tại eo biển Hormuz.