#Tài chính

24HMONEY đã kiểm duyệt

Mua trước, trả sau: Khi tiện ích trở thành rủi ro

Hình thức “mua trước, trả sau” (BNPL) bùng nổ mạnh mẽ trên sàn thương mại điện tử và các ứng dụng tài chính, cho phép người dùng, đặc biệt là giới trẻ, sở hữu ngay món hàng yêu thích mà chưa phải trả tiền. Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi tưởng chừng vô hại, nhiều người đang âm thầm trượt vào vòng xoáy nợ nần khó lường, trở thành nạn nhân của chính sự hấp dẫn ban đầu.

Hình thức “mua trước, trả sau” (BNPL) đang trở thành quyền lực tiêu dùng mới, đặc biệt với thế hệ Gen Z – thế hệ của "trải nghiệm hơn tích lũy". Được tích hợp từ sàn thương mại điện tử đến các ứng dụng tài chính, BNPL hấp dẫn bởi chính sách miễn lãi nếu thanh toán đúng hạn và ưu đãi giảm giá sâu, biến việc sở hữu món đồ "hot trend" chỉ còn là vài cú chạm màn hình. Cùng với thẻ tín dụng, chi tiêu tín dụng cá nhân đã trở thành thói quen tài chính mới, phù hợp với tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ) và xu hướng mua sắm lan truyền trên mạng xã hội.

Trong 6 tháng đầu năm 2025, người Việt đã chi hơn 202.300 tỷ đồng trên bốn sàn thương mại điện tử lớn, tăng hơn 41% so với cùng kỳ, phản ánh rõ nét sự bùng nổ của hình thức tiêu dùng mới này.

Chiếc bẫy "lãi mẹ đẻ lãi con"

Đằng sau sự tiện lợi ấy là một cái bẫy nợ vô hình và nguy hiểm. Việc được duyệt hạn mức dễ dàng, cùng tâm lý chia nhỏ khoản trả khiến người trẻ mất hoàn toàn khả năng kiểm soát chi tiêu. Khoản nợ ban đầu tưởng chừng vô hại nhanh chóng phình to qua mỗi lần "chốt đơn" bốc đồng, từ mua sắm, du lịch, đến ẩm thực.

Nhiều người rơi vào vòng xoáy nợ nần vì lầm tưởng chỉ cần trả số tiền tối thiểu, trong khi lãi suất vẫn tính trên toàn bộ dư nợ – dẫn đến hiện tượng "lãi mẹ đẻ lãi con". Theo Báo cáo Tài chính Tiêu dùng 2025 của VNPAY, gần 60% người trẻ Việt có ít nhất một khoản nợ tiêu dùng, và 25% thừa nhận thường xuyên quên hoặc chậm thanh toán.

Trường hợp điển hình: Anh Phan Thành Hưng (40 tuổi, Hải Phòng) với tổng hạn mức ba thẻ tín dụng 150 triệu đồng/tháng, đã phải dùng thẻ này trả thẻ kia. Hay nhân viên văn phòng Lê Ngọc Hoa, bị cuốn vào ví trả sau, hoảng hốt khi số tiền thanh toán vượt xa dự tính.

Hệ lụy thảm khốc: Nợ nần dẫn đến tội phạm

Hệ lụy tiêu cực của "tiêu trước, trả sau" không chỉ dừng lại ở nợ xấu hay sự tuyệt vọng tìm đến các hội nhóm "bùng nợ" trên mạng xã hội. Áp lực tài chính từ nợ chồng chất đã trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các hành vi phạm pháp:

Trộm cắp/Cướp giật: Nhiều vụ án gần đây, theo cơ quan công an, đều xuất phát từ nhu cầu lấy tiền đáo hạn nợ.

Cưỡng đoạt tài sản: Điển hình là vụ án tại Đắk Lắk, đối tượng Lù Thị Quyên Di sau khi vay 21,5 tỷ đồng để đáo hạn ngân hàng đã dàn dựng chuyện "tố cáo cho vay nặng lãi" để ép chủ nợ xóa nợ.

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Tại Hà Nội, Vũ Thị Phương Thảo lập tài khoản ảo giả danh nhân viên ngân hàng để lừa đàn ông cài ứng dụng vay tín dụng và chiếm đoạt hơn 130 triệu đồng.

Tất nhiên, BNPL và thẻ tín dụng vẫn là công cụ hữu ích nếu được sử dụng có kế hoạch (như trường hợp sinh viên Nguyễn Hữu Hải mua laptop, xe máy trả góp để phục vụ công việc). Song, nếu thiếu tỉnh táo, các hình thức này sẽ tạo ra "ảo giác tài chính", khiến người dùng tưởng mình tự chủ chi tiêu trong khi thực tế đang gánh khoản nợ ẩn.

Bởi vậy, trước mỗi "cú quẹt thẻ" hay "chốt đơn trả góp", lời cảnh báo sắc sảo nhất chính là: Người tiêu dùng cần tỉnh táo đánh giá khả năng chi trả, tránh để "thú vui tiêu xài" biến mình thành con nợ.