Mất trắng tiền tỷ vì mua nhà ở xã hội ‘ngầm’: Cái bẫy pháp lý không ai cảnh báo

Người nhận mua, chuyển nhượng nhà ở xã hội trái quy định sẽ phải đối mặt với rủi ro pháp lý lớn, thậm chí mất trắng toàn bộ số tiền giao dịch.

“Đầu cơ” nhà ở xã hội – nghịch lý từ chính sách an sinh

Tại tỉnh Thái Nguyên, tình trạng rao bán và chuyển nhượng nhà ở xã hội (NOXH) trái quy định đang diễn ra công khai. Một số dự án dù chưa bàn giao, nhưng nhiều căn hộ đã bị sang tay cho người không đủ điều kiện mua, với khoản chênh lệch hàng trăm triệu đồng.

Qua tìm hiểu, phóng viên phát hiện hiện tượng đầu cơ NOXH diễn ra phổ biến. Nhiều nhà đầu tư sở hữu nhiều căn hộ cùng lúc, trong khi chính sách này vốn dành riêng cho người thu nhập thấp, công nhân và người lao động khó khăn về nhà ở.

Anh Dũng (tên nhân vật đã thay đổi), một nhân viên môi giới bất động sản tại Thái Nguyên, cho biết: “Riêng dự án NOXH Homie City ở phường Phổ Yên, trong gần 400 căn hộ thì khoảng 40% là của giới đầu tư. Chỉ khoảng 60% thuộc về người mua để ở thực sự.”

Theo lời Dũng, việc đầu tư NOXH trở nên dễ dàng vì thủ tục xét duyệt tại địa phương khá “thuận lợi”. Nhiều nhà đầu tư chỉ cần nhờ người thân hoặc bạn bè đứng tên hộ để mua được nhiều căn.

Một nhà đầu tư tên Tuấn (ở Văn Lâm, Hưng Yên) tiết lộ với PV báo Lao Động rằng anh đang sở hữu tới 8 căn NOXH tại dự án Homie City, cùng nhiều căn khác ở các tỉnh.

“Anh nhờ người thân đứng tên. Hợp đồng mua bán đều hợp pháp, nhưng tên trên giấy tờ không phải anh”, Tuấn nói, đồng thời cho xem một loạt hợp đồng đứng tên nhiều người khác nhau.

Thực tế này khiến người thu nhập thấp ngày càng khó tiếp cận NOXH, khi giá bị đẩy lên cao do đầu cơ. Chính sách an sinh bị biến tướng thành kênh đầu tư trục lợi.

Mua bán bằng “vi bằng” – con dao hai lưỡi có thể khiến mất trắng

Theo Luật Nhà ở 2023, người mua NOXH chỉ được phép chuyển nhượng sau 5 năm kể từ khi thanh toán hết cho chủ đầu tư. Tuy nhiên, để lách luật, nhiều người vẫn lập “vi bằng” – văn bản ghi nhận việc giao tiền, giao nhà giữa hai bên, nhằm hợp thức hóa việc mua bán ngầm. Luật sư Lương Văn Chương (Đoàn Luật sư TP.HCM) cảnh báo: “Việc lập vi bằng để mua bán NOXH khi chưa đủ điều kiện là trái pháp luật. Vi bằng chỉ ghi nhận sự kiện, hành vi có thật, không có giá trị chuyển nhượng quyền sở hữu tài sản. Vì vậy, giao dịch này không được công nhận, người mua không thể sang tên, không thể cấp sổ hồng.”

Theo luật sư, trong trường hợp xảy ra tranh chấp, tòa án có thể tuyên hợp đồng vô hiệu, và người mua sẽ mất cả tiền lẫn quyền sở hữu.

“Người mua không thể dùng giấy tờ này để thế chấp vay vốn, và khi có tranh chấp, họ không có quyền hợp pháp với căn hộ”, ông Chương nói thêm.

Trục lợi chính sách – méo mó thị trường

Nhà ở xã hội là chính sách an sinh được Nhà nước ưu tiên, với nhiều ưu đãi về giá, lãi suất và thuế để giúp người lao động có nơi an cư. Tuy nhiên, việc đầu cơ và chuyển nhượng trái quy định đã làm sai lệch mục tiêu chính sách, gây bất công và tước đi cơ hội của người thực sự cần nhà ở.

Luật sư Lương Văn Chương khuyến cáo: “Người dân tuyệt đối không nên mua NOXH thông qua vi bằng hay các hình thức không chính thống. Việc này vừa vi phạm pháp luật, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất trắng tiền.”

Siết chặt quản lý – bảo vệ người mua đúng đối tượng

Các chuyên gia đề nghị cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, xác minh hồ sơ mua NOXH, xử lý nghiêm các trường hợp đứng tên hộ, sang nhượng trái phép. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông pháp lý để người dân hiểu rõ rủi ro khi giao dịch ngoài quy định.

Chỉ khi NOXH được trao đúng tay người cần, chính sách an sinh mới thực sự có ý nghĩa – thay vì trở thành công cụ trục lợi cho giới đầu cơ.