"Loạn giá" đổi tiền mới cuối năm

Bất chấp lệnh siết chặt từ Ngân hàng Nhà nước, thị trường đổi tiền lẻ dịp Tết 2026 vẫn 'dậy sóng' với những biến tướng khó lường. Khi dòng tiền mới bị chặn từ gốc, các sàn giao dịch đen lập tức trỗi dậy, công khai thách thức pháp luật bằng những mức phí 'cắt cổ' và hàng loạt bẫy lừa tinh vi.

Chỉ cần gõ “đổi tiền mới” hay “đổi tiền lì xì” trên Facebook, Zalo, hàng loạt hội nhóm hiện ra với quy mô lên tới hàng chục nghìn thành viên. Trong những “chợ mạng” ấy, tiền mới được rao bán công khai, kèm các lời mời gọi như “nguyên tem”, “giao tận nơi”. Từ mệnh giá 500 đồng đến 500.000 đồng, mọi loại tiền đều sẵn sàng “lên sàn”, nhưng đi kèm là mức phí chênh lệch bị đẩy cao bất thường, tiềm ẩn không ít rủi ro cho người dân.

Hành vi đổi tiền không đúng thẩm quyền, thu phí là vi phạm pháp luật.

Phí đổi tiền trên “chợ mạng” leo thang

Khảo sát thực tế cho thấy, thị trường đổi tiền lẻ năm nay đang thiết lập một mặt bằng giá mới, tăng mạnh so với các mùa Tết trước. Mức phí được phân hóa rõ rệt theo từng mệnh giá.

Với tiền mệnh giá lớn như 200.000 – 500.000 đồng, phí đổi phổ biến 3 – 3,5%. Trong khi đó, mệnh giá 100.000 đồng bị “hét” tới 5 – 6%. Đáng chú ý, ngay cả tiền đã qua sử dụng – thường gọi là “hàng lướt” – cũng được định giá chi li: loại mới 90% chịu phí 0,7% mỗi tệp, còn loại mới 99% có thể bị tính tới 2,5%.

Nhưng sốc nhất vẫn là tiền mệnh giá nhỏ – vốn được săn lùng để đi lễ chùa hoặc lì xì cầu “lộc đầu năm”. Tiền 10.000 và 20.000 đồng bị thu phí từ 10 – 25%, còn mệnh giá 2.000 đồng lên tới 40 – 50%. Riêng tiền 1.000 đồng gần như trở thành “đặc sản khan hiếm”, với mức phí chênh lệch bị đẩy lên tới 120%. Nghĩa là, để đổi 100.000 đồng tiền mệnh giá 1.000 đồng, người dân phải trả tới 220.000 đồng.

Theo các đầu mối kinh doanh, nguyên nhân được viện dẫn là do nguồn cung tiền lẻ ngày càng hạn chế, trong khi nhu cầu lì xì, đi lễ dịp Tết lại tăng cao.

Tâm lý “sính” tiền mới tiếp tay cho thị trường ngầm

Dù biết phí cao, nhiều người dân vẫn chấp nhận đổi tiền mới để “lấy may” đầu năm.

Chị Lê Bích Ngọc (Hà Nội) cho biết, việc lì xì bằng những tờ tiền phẳng phiu, sạch đẹp mang ý nghĩa tinh thần hơn là giá trị vật chất. Chính tâm lý này đã khiến không ít người trẻ sẵn sàng chi thêm tiền để đổi, thay vì xếp hàng chờ tại ngân hàng mà chưa chắc đã có đủ mệnh giá mong muốn.

Nắm bắt nhu cầu ấy, các đầu mối đổi tiền tung ra nhiều chiêu trò “kích cầu”: từ giảm phí cho đơn hàng lớn, đến tuyển cộng tác viên phân phối lại để hưởng chênh lệch. Không chỉ hoạt động trên mạng, dịch vụ đổi tiền còn xuất hiện công khai tại các khu vực đền chùa, điểm lễ bái – nơi nhu cầu “tiền lộc” tăng cao khi Tết cận kề.

NHNN đã có công văn yêu cầu các ngân hàng và chi nhánh tăng cường kiểm tra, giám sát, đảm bảo hoạt động thanh toán an toàn, thông suốt dịp Tết 2026; đồng thời ngăn chặn cán bộ ngân hàng tuồn tiền mới ra ngoài để trục lợi.

Nguy cơ “tiền mất, tật mang”

Theo Ngân hàng Nhà nước, từ năm 2021, cơ quan này đã hạn chế phát hành tiền lẻ mệnh giá nhỏ dịp Tết nhằm tiết kiệm ngân sách và kiểm soát lưu thông tiền tệ. Tuy nhiên, chính sự siết chặt nguồn cung chính thống lại vô tình tạo điều kiện cho thị trường đổi tiền trái phép bùng phát và trục lợi.

Không chỉ thiệt hại về chi phí, người dân còn đối mặt rủi ro pháp lý và lừa đảo. Theo Nghị định 88/2019/NĐ-CP, hành vi đổi tiền lẻ, tiền mới hưởng chênh lệch có thể bị xử phạt từ 20 – 40 triệu đồng đối với cá nhân, và gấp đôi đối với tổ chức.

Đáng lo hơn, môi trường giao dịch qua mạng xã hội tiềm ẩn nguy cơ tiền giả, tiền rách hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Chỉ cần một giao dịch thiếu cảnh giác, người dân có thể vừa mất tiền, vừa vướng rắc rối pháp luật.

Khuyến nghị từ cơ quan chức năng

Trước tình trạng “loạn phí – loạn giá”, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường kiểm soát dòng tiền, ngăn chặn việc tuồn tiền mới ra ngoài để trục lợi.

Các chuyên gia tài chính cũng khuyến cáo người dân:

 Không giao dịch qua “chợ mạng”.

 Không chuyển khoản đặt cọc cho người lạ.

 Nếu bắt buộc đổi tiền, cần kiểm tra kỹ số lượng và chất lượng từng tệp tiền.

Bởi hơn hết, “lộc đầu năm” không nằm ở việc tiền mới hay cũ, mà ở sự an toàn và tuân thủ pháp luật.

Trong xu hướng số hóa hiện nay, lì xì qua ví điện tử hoặc chuyển khoản cũng là cách vừa văn minh, vừa an toàn để giữ trọn ý nghĩa ngày Tết.

Tết là dịp của sum vầy và sẻ chia. Đừng để tâm lý sính tiền mới biến niềm vui đầu xuân thành nỗi lo pháp lý hay thiệt hại tài chính.

Giữ sự tỉnh táo chính là “lộc lớn” cho mỗi gia đình trong năm mới.