Lãi kép phục vụ bạn hay đang chống lại bạn?

Song song với những chia sẻ về hành trình tự do tài chính, tôi muốn chia sẻ thêm những nỗi băn khoăn rất thật mà nhiều bạn đã tâm sự, khi bắt đầu bước vào thế giới tích lũy – đầu tư.

Đây là một trong những chủ đề làm nhiều người giật mình nhất, không phải vì nó khó, mà vì nó quá giản dị đến mức người ta thường bỏ qua: Lãi kép không đứng về phía bất cứ ai, nó chỉ đứng về phía người bắt đầu sớm hơn.

Trong 101 Lời khuyên tài chính cá nhân, có một câu nói rất rõ ở lời khuyên 48: “Lãi kép cần thời gian mà thời gian thì không chờ đợi bạn.” Và thật sự, mọi câu chuyện dưới đây đều quay về điểm này.

Ở giai đoạn đầu, nỗi sợ phổ biến thường là:

“Không biết đầu tư gì”, “Tiết kiệm ít quá thì có tác dụng không?”.

Nhưng càng đi sâu hơn, một nỗi lo khác lại xuất hiện, tinh vi hơn, dai dẳng hơn:

“Nếu tôi bắt đầu muộn thì liệu còn kịp không?

Người khác đi trước 5–10 năm, vậy tôi có cơ hội nào để bắt kịp?”

Đây là suy nghĩ tôi nghe đi nghe lại, nhất là từ những ai:

• Đã từng trì hoãn vài năm chỉ vì thấy… ít quá nên ngại bắt đầu

• Đã từng nghĩ phải có số tiền lớn mới “đáng” để tích lũy

• Nhìn người khác có kết quả lớn và tự hỏi sao mình mãi chẳng thấy gì

• Bắt đầu muộn nhưng muốn đuổi theo bằng tốc độ nhanh hơn thời gian cho phép

Bạn cảm thấy những nỗ lực của mình:

• Có cố gắng, nhưng không thấy “nhảy số”

• Có tiết kiệm, nhưng con số chẳng có gì đáng kể

• Có đầu tư, nhưng thành quả nhỏ đến mức không đủ động lực

Như thể mình đang làm đúng… nhưng không thấy thành tựu.

—

Sáng nay khi đọc lại lời khuyên của Warren Buffett, có một chi tiết ở ngay đầu khiến tôi dừng lại khá lâu. Buffett nói rằng 99,7% tài sản của ông đến sau tuổi 50. Điều đó không phải vì ông đột nhiên trở nên thiên tài ở tuổi trung niên, mà đơn giản vì ông bắt đầu cực kỳ sớm và để thời gian làm phần việc nặng nhất.

Phiên bản đầu tiên của bất kỳ tài sản nào, giống như phiên bản đầu tiên của một sản phẩm công nghệ, có thể rất nhỏ, rất chậm, rất dễ khiến mình muốn bỏ cuộc. Nhưng nó vẫn phải đủ để tạo ra một “độ rung”. Một sự chuyển động ban đầu. Một tín hiệu rằng mình đang đi đúng hướng, dù bước chân còn rất nhỏ.

Với tài chính cá nhân, “độ rung” đó chính là thời gian.

Bạn không thể mua thêm nó, mượn nó hay yêu cầu nó chạy nhanh hơn.

Lãi suất có thể so sánh. Danh mục có thể thay đổi. Công cụ có thể cải tiến.

Nhưng thời gian thì không thể thay thế.

Và đây là điều làm nhiều người đau lòng nhất khi nói về lãi kép:

Không phải bạn thông minh đến mức nào.

Không phải bạn kiếm được bao nhiêu.

Mà là bạn còn bao nhiêu năm để cho lãi kép làm việc.

—

Từ những chia sẻ, câu chuyện và quan sát xuyên suốt nhiều năm, tôi luôn đúc kết rằng mục tiêu quan trọng nhất trong tài chính cá nhân không phải là “đầu tư giỏi”, “kiếm tiền nhanh”, hay “tìm kênh lợi nhuận cao”, mà là xây được một triết lý tích lũy gắn chặt với thời gian: hiểu vì sao cần bắt đầu sớm, vì sao khoản nhỏ vẫn quan trọng, và vì sao tốc độ tăng trưởng ban đầu chậm chạp không có nghĩa là vô ích.

Bởi vì bạn có thể mô phỏng phương pháp.

Bạn có thể sao chép bảng tính.

Bạn có thể học cách phân bổ danh mục.

Nhưng bạn không thể sao chép năm tháng mà người khác đã đi trước.

Đó mới là bản chất của lãi kép.

—

Từ những trải nghiệm trong nghề và hành trình tài chính của chính mình, tôi nhận ra rằng những người duy trì được con đường dài đều có chung một điểm: họ nhìn tài chính không phải như một phương pháp, mà như một triết lý sống với ba trụ cột cơ bản: thói quen – thời gian – tăng trưởng. Và khi bạn soi chiếu vào đó, bạn sẽ tự trả lời được những câu hỏi lớn:

• Vì sao một khoản tiết kiệm nhỏ hôm nay lại quan trọng hơn một khoản lớn ngày mai?

• Vì sao 5 năm đầu không có gì đặc biệt nhưng 5 năm sau lại thay đổi mọi thứ?

• Vì sao sự kiên định lại quan trọng hơn kiến thức đầu tư?

• Và vì sao người bắt đầu muộn thường không thua vì thiếu tiền, mà thua vì thiếu năm tháng?

Phương pháp có thể học.

Công cụ có thể thay đổi.

Nhưng thời gian là thứ bạn không thể xin thêm.

Điều khiến lãi kép phục vụ bạn không phải là bạn biết gì, mà là bạn bắt đầu từ khi nào, bạn duy trì bao lâu, và bạn có đủ kiên định để đi đến giai đoạn bùng nổ hay không.

Đó không chỉ là tính toán.

Đó là triết lý tích lũy.

Đó là The Compounding of You.