Kim cương nhập lậu vào Việt Nam ra sao?

Việc cơ quan điều tra khởi tố thêm bốn bị can trong chuyên án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia không chỉ làm rõ phương thức hoạt động tinh vi của đường dây mà còn đặt ra nhiều vấn đề về cơ chế kiểm soát nguồn gốc hàng hóa giá trị cao. Vụ việc được đánh giá có thể tác động đến hoạt động kinh doanh đá quý, vàng bạc và yêu cầu siết chặt quản lý thị trường.

Từ khâu đặt hàng, vận chuyển, giao nhận đến thanh toán đều được tổ chức theo mô hình khép kín, trong khi những khoảng trống về truy xuất nguồn gốc tiếp tục trở thành thách thức đối với cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Theo điều tra, các đối tượng liên hệ với đầu mối ở Ấn Độ để đặt mua kim cương, sau đó tổ chức đưa hàng trái phép về Việt Nam. Nhân viên người Ấn Độ được thuê sang để trực tiếp giới thiệu và chào bán kim cương tại các cửa hàng vàng bạc, đá quý. Quy trình bao gồm báo giá qua WhatsApp, đặt hàng và tổ chức giao nhận thông qua các nhóm chat. Kim cương được chào bán với giá thấp hơn khoảng một phần ba so với giá bán hiện hành tại Việt Nam, nhắm tới các hộ kinh doanh vàng bạc hoặc doanh nghiệp mới thành lập.

Phương thức vận chuyển và tiêu thụ

Để vận chuyển, các đối tượng lợi dụng tính chất nhỏ gọn nhưng giá trị lớn của kim cương, cất giấu trong hành lý cá nhân, giày dép hoặc quần áo, đưa qua đường hàng không mà không khai báo hải quan. Sau khi nhập cảnh, hàng được phân loại theo từng khách và chuyển qua nhiều người trung gian độc lập trước khi giao đến nơi tiêu thụ. Toàn bộ giao dịch từ chào bán đến thanh toán được thực hiện qua WhatsApp và Viber với chế độ tự động xóa tin nhắn, sử dụng "số seri trên tờ tiền USD" làm mã nhận diện.

Khoảng trống trong quản lý nguồn gốc

Luật sư Nguyễn Thanh Phong, Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội, chỉ ra rằng kim cương là loại hàng hóa có giá trị lớn nhưng kích thước nhỏ, dễ vận chuyển và khó nhận biết. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát xuyên suốt từ nhập khẩu đến lưu thông thị trường, việc truy xuất nguồn gốc sẽ gặp khó khăn, đặc biệt khi hàng qua nhiều giao dịch. Cần phân biệt rõ giữa chứng thư giám định, chỉ xác nhận đặc tính chuyên môn, với hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Giải pháp hoàn thiện quản lý

Theo luật sư Phong, cần nghiên cứu hoàn thiện cơ chế truy xuất nguồn gốc đối với kim cương và các loại đá quý có giá trị lớn. Đồng thời, tăng cường kết nối dữ liệu giữa hải quan, cơ quan thuế, quản lý thị trường và các cơ quan liên quan. Trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh cũng cần rõ ràng hơn: khi tiếp nhận lô hàng có giá trị lớn, doanh nghiệp phải chủ động kiểm tra, lưu giữ đầy đủ hồ sơ về nguồn gốc, hóa đơn và chứng từ để bảo đảm khả năng truy xuất.