#Hàng hóa

24HMONEY đã kiểm duyệt

Kịch bản ứng ngân sách giải vây túi tiền xăng dầu

Chỉ trong nửa tháng, hơn 5.000 tỷ đồng đã "bốc hơi" khỏi Quỹ bình ổn giá xăng dầu để hạ nhiệt thị trường. Trước nguy cơ quỹ cạn đáy ngay cuối tháng 3, Chính phủ đang cân nhắc phương án chưa từng có: Ứng vốn ngân sách để chặn đứng cú sốc lạm phát.

Sau gần hai năm gần như bất động, Quỹ bình ổn giá xăng dầu bất ngờ được “kích hoạt” trở lại khi thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo vì xung đột Trung Đông. Nhưng cú xoay trục này diễn ra với tốc độ chóng mặt: chỉ trong nửa tháng, khoảng 5.000 tỷ đồng đã được rút ra để ghìm giá, kéo số dư quỹ từ hơn 5.600 tỷ xuống còn khoảng 613 tỷ đồng.

Đà chi hiện tại khiến dư địa quỹ nhanh chóng co hẹp, thậm chí có thể chạm đáy ngay trong tháng. Trước kịch bản đó, Chính phủ đã tính đến phương án ứng ngân sách từ nguồn tăng thu năm 2025 để “tiếp lực” cho quỹ — một bước đi cho thấy ưu tiên ngắn hạn đang nghiêng về việc giảm sốc giá thay vì để thị trường tự hấp thụ toàn bộ biến động.

Theo cơ chế dự kiến, khoản ứng này sẽ được hoàn trả sau khi thị trường ổn định, thông qua nguồn trích lập quỹ trong các kỳ điều hành tiếp theo. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo: nếu không thiết kế chặt chẽ, giải pháp này rất dễ trượt khỏi vai trò tạm thời để trở thành một dạng bù giá kéo dài.

TS Hà Thị Cẩm Vân cho rằng việc dùng ngân sách là hợp lý trong tình huống khẩn cấp, nhưng cần định vị rõ đây chỉ là “van giảm sốc”. Quy mô hỗ trợ nên giới hạn ở mức duy trì một lớp đệm tối thiểu, đủ làm mềm các cú tăng giá bất thường, thay vì bơm đầy quỹ để neo giá dài hạn.

Điểm mấu chốt không nằm ở việc có bơm tiền hay không, mà là bơm bao nhiêu và trong bao lâu. Công cụ này chỉ nên kích hoạt khi giá thế giới tăng đột biến, có nguy cơ lan sang lạm phát và chi phí sản xuất. Đồng thời, lộ trình hoàn trả phải được thiết kế ngay từ đầu, tránh biến khoản ứng thành gánh nặng ngân sách kéo dài.

Yêu cầu minh bạch cũng được đặt lên hàng đầu: từ số tiền đã ứng, mức sử dụng đến tiến độ hoàn trả. Khi quỹ không nằm trong cân đối ngân sách, mọi khoảng mờ thông tin đều có thể làm suy giảm niềm tin thị trường.

Dẫu vậy, bổ sung nguồn lực cho quỹ chỉ là một phần của bài toán. Thực tế cho thấy điều hành giá xăng dầu hiệu quả đòi hỏi phối hợp đồng bộ nhiều công cụ. Thuế nhập khẩu đã được kéo về 0% để giảm áp lực nguồn cung; cơ chế điều hành giá được nới linh hoạt; nguồn hàng được siết kiểm soát nhằm ngăn găm hàng, đầu cơ. Song song, dự trữ quốc gia và năng lực lọc hóa dầu trong nước cũng đang được thúc đẩy để giảm phụ thuộc.

Nếu thiếu công cụ bình ổn, biến động giá xăng dầu sẽ không dừng ở cây xăng. Với vai trò đầu vào của hàng loạt ngành từ vận tải, logistics đến sản xuất, mỗi đợt tăng giá đều có thể kích hoạt hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế. Thống kê cho thấy, giá xăng tăng 10% có thể đẩy CPI tăng khoảng 0,36 điểm %, kéo theo chi phí leo thang và biên lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn.

Áp lực càng lớn hơn khi thị trường đang đối mặt “hai gọng kìm”: nguồn cung quốc tế gián đoạn và khó khăn nhập khẩu. Trong nước, nguồn đầu vào cho Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn — vốn chiếm khoảng 40% sản lượng — cũng bị ảnh hưởng, làm gia tăng rủi ro thiếu hụt cục bộ.

Trong bối cảnh đó, các đề xuất giảm thuế, tăng khai thác, mở rộng công suất lọc dầu và đưa thêm nguồn nhiên liệu thay thế vào vận hành được kỳ vọng sẽ chia lửa với quỹ bình ổn. Nhưng về dài hạn, câu hỏi vẫn còn nguyên: liệu nên tiếp tục “giữ giá” hay chấp nhận thích nghi với biến động thị trường?

Ứng ngân sách có thể giúp thị trường tránh cú sốc tức thì. Nhưng nếu lạm dụng, chính công cụ này lại trở thành nguồn tạo méo mó — nơi giá không còn phản ánh đúng chi phí, và nền kinh tế mất dần khả năng tự điều chỉnh.