Khủng hoảng Trung Đông bất ngờ “giải cứu” Nga: Giá năng lượng tăng vọt, Moscow lấy lại vị thế trên bàn cờ dầu khí

Trong khi châu Âu đã dành hơn hai năm để giảm mạnh sự phụ thuộc vào năng lượng Nga, những biến động mới tại Trung Đông lại đang vô tình mang đến cho Moscow một cơ hội chiến lược. Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran, cùng các động thái trả đũa mạnh mẽ từ Tehran, đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào tình trạng bất ổn nghiêm trọng – và Nga trở thành bên hưởng lợi lớn.

Khủng hoảng Trung Đông làm đảo lộn thị trường năng lượng

Sau các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và đồng minh nhằm vào Iran, Tehran đã đáp trả bằng những hành động làm gián đoạn hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu khí trong khu vực Trung Đông. Những gián đoạn này nhanh chóng khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Các tuyến vận chuyển dầu khí trong khu vực Vùng Vịnh, đặc biệt là những tuyến đi qua eo biển Hormuz – nơi chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu thô toàn cầu – bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Điều này khiến nguồn cung năng lượng thế giới trở nên căng thẳng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Ngay lập tức, giá dầu và khí đốt đồng loạt tăng mạnh. Riêng hợp đồng tương lai khí đốt tại châu Âu đã tăng hơn 60% chỉ trong vài ngày, làm dấy lên lo ngại mới về an ninh năng lượng trên toàn lục địa.

Nga nhanh chóng tận dụng cơ hội

Trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động mạnh, Nga đã nhanh chóng tận dụng cơ hội để khẳng định lại vị thế của mình. Trong một bài phát biểu hiếm hoi kể từ khi xung đột Iran bùng nổ, Tổng thống Vladimir Putin tỏ ra khá tự tin khi nói về nỗ lực của châu Âu nhằm cắt giảm năng lượng Nga.

Ông tuyên bố rằng những thị trường mới đang mở ra cho năng lượng Nga và thậm chí ám chỉ Moscow có thể chủ động ngừng cung cấp khí đốt cho châu Âu nếu cần thiết. Thông điệp này nhằm nhấn mạnh rằng việc châu Âu quay lưng với năng lượng Nga không còn là vấn đề sống còn đối với Moscow.

Sau một năm doanh thu từ dầu khí giảm gần 25% do tác động từ các lệnh trừng phạt và chi phí chiến sự tại Ukraine, đà tăng mạnh của giá năng lượng hiện nay đang mang lại “phao cứu sinh” quan trọng cho nền kinh tế Nga.

Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitri Peskov cũng thừa nhận nhu cầu đối với năng lượng Nga đã “tăng đáng kể” kể từ khi căng thẳng với Iran leo thang.

Châu Âu vẫn kiên định cắt giảm năng lượng Nga

Bất chấp áp lực giá năng lượng tăng cao, Liên minh châu Âu (EU) vẫn chưa cho thấy dấu hiệu muốn quay lại với nguồn cung từ Nga.

Theo các số liệu mới nhất, lượng khí đốt Nga nhập khẩu vào EU hiện chỉ còn khoảng 13%, trong khi dầu mỏ từ Nga chiếm khoảng 3%. Con số này đã giảm mạnh so với trước khi xung đột Ukraine nổ ra, khi Nga từng cung cấp khoảng 45% khí đốt và 27% dầu cho châu Âu.

Các nhà cung cấp khác – đặc biệt là Mỹ – đã nhanh chóng lấp đầy khoảng trống này, trở thành nguồn cung năng lượng lớn hơn cho thị trường châu Âu.

Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Fatih Birol, cho rằng việc quay lại phụ thuộc vào năng lượng Nga sẽ là một sai lầm lớn cả về kinh tế lẫn chính trị. Ông nhấn mạnh rằng bài học từ cuộc khủng hoảng trước đây cho thấy phụ thuộc quá mức vào một nguồn cung duy nhất không phải là chiến lược bền vững.

Những “mắt xích yếu” trong hệ thống năng lượng châu Âu

Dù vậy, châu Âu vẫn tồn tại những điểm yếu nhất định trong chiến lược năng lượng của mình. Hai quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu Nga là Hungary và Slovakia hiện đang chịu ảnh hưởng trực tiếp khi đường ống Druzhba – tuyến vận chuyển dầu của Nga đi qua Ukraine – bị gián đoạn.

Kyiv cho biết đường ống này bị hư hại do các cuộc tấn công của Nga, trong khi Hungary lại cáo buộc Ukraine chậm trễ trong việc sửa chữa.

Căng thẳng này đã khiến Budapest quyết định chặn gói hỗ trợ 90 tỷ euro của EU dành cho Ukraine. Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng có nguy cơ trầm trọng hơn do xung đột Trung Đông, Hungary càng trở nên lo ngại về nguồn cung.

Ngoại trưởng Hungary Peter Szijjarto thậm chí đã tới Moscow để gặp Tổng thống Putin nhằm tìm kiếm cam kết rằng Nga sẽ không cắt nguồn cung năng lượng cho nước này.

Châu Á trở thành khách hàng lớn của Nga

Trong khi châu Âu kiên quyết giảm phụ thuộc vào Nga, nhiều quốc gia châu Á lại đang tăng cường mua dầu từ Moscow.

Ấn Độ và Trung Quốc hiện là hai khách hàng lớn nhất của dầu Nga. Đáng chú ý, chính quyền Tổng thống Donald Trump gần đây đã cho phép Ấn Độ thêm 30 ngày để tiếp tục nhập khẩu dầu Nga bằng đường biển, bất chấp nhiều tháng Washington gây sức ép nhằm hạn chế các giao dịch này.

Truyền thông Nga nhanh chóng tận dụng động thái này để khẳng định vai trò không thể thay thế của Moscow trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Kirill Dmitriev – đặc phái viên của Tổng thống Putin về đầu tư quốc tế – tuyên bố Nga vẫn là “nhà cung cấp năng lượng không thể thiếu” của thế giới, đồng thời cảnh báo châu Âu có thể đối mặt với “khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng” nếu tiếp tục cắt giảm nguồn cung từ Nga.

Trung Quốc có thể xem xét lại chiến lược năng lượng

Tình hình hiện nay cũng khiến Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới – rơi vào thế khó.

Hai nguồn cung dầu quan trọng của Bắc Kinh là Iran và Venezuela, vốn chiếm khoảng 17% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, đang bị gián đoạn do xung đột và các lệnh trừng phạt.

Trong bối cảnh đó, Nga trở thành lựa chọn thay thế đáng tin cậy nhất.

Theo chuyên gia Alexander Gabuev, diễn biến mới có thể khiến Trung Quốc xem xét nối lại dự án đường ống khí đốt “Siberia 2”, vốn từng bị trì hoãn vì Bắc Kinh tin rằng nguồn cung từ Trung Đông là đủ.

Ông nhận định rằng những giả định cũ về thị trường năng lượng đang phải được đánh giá lại trong bối cảnh địa chính trị thay đổi nhanh chóng.

 

Giá năng lượng có thể còn duy trì ở mức cao

Trong cuộc gặp gần đây tại Nhà Trắng với Thủ tướng Đức Friedrich Merz, Tổng thống Donald Trump cho rằng giá dầu có thể duy trì ở mức cao trong một thời gian, nhưng sẽ giảm mạnh khi xung đột tại Trung Đông kết thúc.

Tuy nhiên, ông Merz cảnh báo rằng đà tăng giá năng lượng hiện tại đang gây áp lực lớn lên nền kinh tế châu Âu – khu vực vốn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng.

Trong khi châu Âu vẫn đang nỗ lực tái cấu trúc hệ thống năng lượng của mình, cuộc khủng hoảng mới tại Trung Đông cho thấy thị trường dầu khí toàn cầu vẫn có thể thay đổi cục diện chỉ trong thời gian rất ngắn. Và trong lần biến động này, Nga lại đang là bên hưởng lợi đáng kể.