#Kinh doanh

24HMONEY đã kiểm duyệt

Khi thuế quan trở thành "điểm nghẽn" của thủy sản Việt

Xuất khẩu thủy sản đầu năm 2026 bùng nổ với kim ngạch tháng 1 đạt 1,01 tỷ USD (tăng 30,6%), xác lập kỷ lục tăng trưởng mới. Tuy nhiên, đằng sau "con số hồng" mang tính mùa vụ này là những phép thử địa chính trị và rào cản bất định từ thị trường Mỹ.

Động lực chính của tăng trưởng xuất khẩu thủy sản trong tháng 1/2026 đến từ yếu tố lịch thời vụ. Năm 2025, kỳ nghỉ Tết Nguyên đán rơi vào tháng 1 khiến hoạt động sản xuất và giao hàng bị gián đoạn, tạo nền so sánh thấp. Sang năm 2026, Tết chuyển sang tháng 2, giúp tháng 1 duy trì nhịp xuất khẩu tương đối bình thường. Cùng với đó, nhu cầu nhập khẩu tại nhiều thị trường tăng mạnh để phục vụ mùa lễ hội đầu năm. Xuất khẩu sang ASEAN tăng 47%, sang Trung Quốc và Hong Kong tăng 34%, trong khi các thị trường lớn như EU, Nhật Bản và Hàn Quốc đều ghi nhận mức tăng từ 24–29%.

Xét theo cơ cấu sản phẩm, tăng trưởng phân bổ khá đồng đều. Cá tra dẫn đầu với mức tăng 59,2%, phản ánh sự phục hồi nhu cầu tại nhiều thị trường truyền thống. Nhóm mực, bạch tuộc tăng 40,4%; cá các loại khác tăng 36,9%; trong khi tôm tăng 22,1%. Diễn biến này cho thấy cầu thị trường đang cải thiện so với giai đoạn trầm lắng trước đó, đồng thời phản ánh nỗ lực duy trì đơn hàng và mở rộng thị trường của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trong bức tranh tích cực chung, thị trường Mỹ nổi lên như một điểm cần thận trọng. Kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 1 đạt 128,4 triệu USD, tăng 20,2% so với cùng kỳ, song mức tăng này chủ yếu phản ánh yếu tố nền thấp hơn là sự cải thiện thực chất về nhu cầu. Nhiều doanh nghiệp cho biết đơn hàng mới có dấu hiệu chững lại khi các nhà nhập khẩu trở nên dè dặt trước những thay đổi nhanh chóng trong chính sách thương mại và thuế quan.

Ngành cá ngừ là ví dụ rõ nét. Dù tổng xuất khẩu cá ngừ tháng 1 tăng 13,4%, riêng thị trường Mỹ lại giảm 5,7%. Nếu điều chỉnh theo số ngày làm việc tương đương giữa hai năm, mức giảm thực tế có thể còn sâu hơn, phản ánh tâm lý phòng ngừa rủi ro của nhà nhập khẩu trong bối cảnh chính sách thuế của Mỹ liên tục điều chỉnh.

Trọng tâm bất ổn hiện nay nằm ở khung thuế mới của Mỹ. Sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ các mức thuế toàn cầu áp dụng trước đó, Mỹ chuyển sang áp dụng mức thuế 15% trên cơ sở pháp lý khác. Theo thông tin từ Reuters, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ đã ngừng thu thuế theo IEEPA từ 0h01 ngày 24/2/2026 (giờ EST). So với mức thuế đối ứng 20% áp dụng với hàng hóa Việt Nam từ tháng 8/2025, mức thuế 15% thấp hơn, nhưng đồng thời thu hẹp chênh lệch thuế giữa Việt Nam và các đối thủ như Trung Quốc hay Ấn Độ, khiến cạnh tranh tại thị trường Mỹ trở nên gay gắt hơn.

Không chỉ thuế quan, các rào cản kỹ thuật cũng gia tăng đáng kể. Từ ngày 1/1/2026, Mỹ chính thức cấm nhập khẩu thủy sản từ các nghề hoặc quốc gia không được công nhận tương đương theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú Biển (MMPA). Quy định này buộc nhiều lô hàng phải bổ sung chứng nhận COA, làm tăng chi phí tuân thủ và rủi ro chậm thông quan. Với các doanh nghiệp khai thác biển, yêu cầu mới đặt ra áp lực rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ đánh bắt, chế biến đến truy xuất nguồn gốc.

Ở chiều ngược lại, cầu tiêu dùng tại Mỹ không hoàn toàn suy yếu. Các đợt bão tuyết mùa đông thúc đẩy xu hướng tiêu dùng tại nhà, hỗ trợ doanh số thủy sản đông lạnh và đồ hộp. Mùa Chay 2026 cũng kích hoạt nhiều chương trình khuyến mãi lớn tại hệ thống bán lẻ. Điều này cho thấy nhu cầu không phải là điểm nghẽn chính; vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở sự bất định chính sách và chi phí thương mại gia tăng.

Bước sang tháng 2/2026, xuất khẩu thủy sản khó duy trì mức tăng trưởng cao như tháng 1 do kỳ nghỉ Tết Nguyên đán rơi trọn trong tháng, làm giảm số ngày sản xuất và giao hàng. Đồng thời, kết quả cuối cùng của kỳ rà soát thuế chống bán phá giá tôm (POR19), dự kiến công bố ngày 17/2, có thể ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý ký kết đơn hàng mới, đặc biệt tại thị trường Mỹ.

Trong kịch bản cơ sở, xuất khẩu tháng 2 nhiều khả năng chỉ tăng nhẹ, ở mức một chữ số so với cùng kỳ, tùy thuộc vào tiến độ giao hàng và phản ứng của thị trường Mỹ sau khi khung thuế 15% được thực thi. Nếu môi trường chính sách sớm ổn định, tác động tích cực có thể rõ nét hơn từ quý II; ngược lại, các điều chỉnh bất ngờ sẽ tiếp tục gia tăng áp lực cạnh tranh và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Theo đánh giá của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, năm 2026 mở đầu với tín hiệu phục hồi đáng khích lệ, nhưng tăng trưởng của ngành thủy sản không đồng đều giữa các thị trường. Trong bối cảnh thị trường Mỹ – một trụ cột quan trọng – biến động mạnh về chính sách thương mại, khả năng thích ứng nhanh, kiểm soát tuân thủ và chiến lược đa dạng hóa thị trường tiếp tục là yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng bền vững trong thời gian tới.